Kolega pożycza 5000 zł na wymianę silnika, szwagierka 20 000 zł na remont łazienki. Pieniądze przychodzą przelewem, strony podają sobie ręce i sprawa wydaje się zamknięta. Tymczasem prywatna pożyczka jest czynnością cywilnoprawną, od której w wielu przypadkach należy się podatek. Płaci go biorący pożyczkę, a nie ten, kto pożycza.
Pożyczka PCC to w praktyce 0,5% od kwoty pożyczki, zgłaszane na deklaracji PCC-3 w ciągu 14 dni od zawarcia umowy. Kwota podatku bywa niewielka, ale termin jest krótki, a konsekwencje jego przeoczenia mogą ujawnić się po latach. Najpoważniejsza pojawia się wtedy, gdy trzeba wytłumaczyć urzędowi skarbowemu pochodzenie pieniędzy.
Nie każda pożyczka podlega podatkowi. Kredyty z banku i pożyczki od firm pożyczkowych są poza PCC. Zwolnione są też małe kwoty oraz pożyczki od najbliższej rodziny, jeśli spełni się warunki formalne.
W artykule opisujemy, kiedy podatek trzeba zapłacić, jak go policzyć, jak złożyć deklarację i co zrobić, gdy termin minął. Informacje dotyczą osób prywatnych. Pożyczki związane z działalnością gospodarczą mogą podlegać innym zasadom.
Kiedy pożyczka podlega PCC
Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych obejmuje umowy pożyczki pieniędzy i rzeczy oznaczonych co do gatunku. Podatek dotyczy przede wszystkim pożyczek między osobami prywatnymi: od znajomego, dalszej rodziny, współpracownika albo sąsiada.
Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą zawarcia umowy. Nie zależy od tego, czy umowę spisano, czy zawarto ją ustnie. Forma ma znaczenie dla dowodu w sporze, ale nie zwalnia z podatku. Pożyczka powyżej 1000 zł wymaga zresztą formy dokumentowej, na przykład podpisanej umowy lub wymiany e-maili.
Podatku nie płaci się od pożyczek, które nie podlegają ustawie albo są z niej zwolnione. Najważniejsze przypadki opisujemy niżej.
Kredyty i pożyczki od instytucji finansowych. Ustawa wyłącza z PCC czynności, przy których jedna ze stron jest z tego tytułu opodatkowana VAT lub zwolniona z VAT. Banki i firmy pożyczkowe świadczą usługi finansowe zwolnione z VAT, dlatego klient nie płaci PCC od kredytu gotówkowego ani od pożyczki pozabankowej.
Pożyczki z kas zapomogowo-pożyczkowych i zakładowych funduszy pracowniczych. Ustawa przewiduje dla nich zwolnienie.
Pożyczki od najbliższej rodziny. Zwolnione, jeśli spełnione są warunki opisane w kolejnej sekcji.
Pożyczki do 1000 zł od osób spoza najbliższej rodziny. Zwolnione z podatku, bez deklaracji.
Pożyczka od rodziny: kiedy bez podatku
Zwolnienie obejmuje pożyczki od małżonka, dzieci, wnuków, rodziców, dziadków, rodzeństwa, pasierba, ojczyma i macochy. Nie obejmuje teściów, szwagrów, wujków ani kuzynów. Pożyczka od nich podlega zwykłym zasadom.
Dla najbliższej rodziny liczy się łączna kwota pożyczek od tej samej osoby z bieżącego roku i 5 lat poprzedzających:
| Sytuacja | Obowiązek |
|---|---|
| Łącznie do 36 120 zł | Zwolnienie bez formalności |
| Łącznie powyżej 36 120 zł | PCC-3 w ciągu 14 dni oraz przekazanie pieniędzy przelewem na rachunek lub przekazem pocztowym |
| Powyżej 36 120 zł, bez deklaracji w terminie | Podatek 0,5% od kwoty pożyczki |
| Powyżej 36 120 zł, gotówka z ręki do ręki | Brak warunku do zwolnienia |
Szczegółowo o tym, jak spisać taką umowę i udokumentować przekazanie pieniędzy, piszemy w poradniku o umowie pożyczki od rodziny. Tutaj ważne jest jedno: przy pożyczce od rodziców na wkład własny deklaracja PCC-3 w terminie 14 dni jest warunkiem zwolnienia, nawet jeśli podatek do zapłaty wynosi zero.
Ile wynosi podatek i jak go policzyć
Stawka wynosi 0,5% podstawy opodatkowania, czyli kwoty pożyczki. Odsetki nie zwiększają podstawy. Wynik zaokrągla się do pełnych złotych.
Przykłady ilustracyjne:
| Kwota pożyczki od osoby spoza najbliższej rodziny | Podatek PCC 0,5% |
|---|---|
| 5 000 zł | 25 zł |
| 20 000 zł | 100 zł |
| 50 000 zł | 250 zł |
| 150 000 zł | 750 zł |
Jeśli strony nie ustaliły z góry kwoty pożyczki, a pieniądze są wypłacane w częściach, obowiązek podatkowy powstaje przy każdej wypłacie od wypłaconej kwoty.
Obowiązek zapłaty ciąży na biorącym pożyczkę. Jeśli pożyczkę biorą dwie osoby, na przykład małżonkowie, odpowiadają za podatek solidarnie. Całą kwotę może zapłacić jedna z nich.
Jak złożyć PCC-3 i zapłacić podatek
Deklarację PCC-3 składa się w ciągu 14 dni od dnia zawarcia umowy. W tym samym terminie trzeba zapłacić podatek. Deklarację kieruje się do urzędu skarbowego właściwego dla miejsca zamieszkania biorącego pożyczkę.
Są trzy sposoby złożenia:
- e-Urząd Skarbowy. Formularz PCC-3 można wypełnić online po zalogowaniu do serwisu. System podpowiada pola i kieruje deklarację do właściwego urzędu.
- e-Deklaracje. Wysyłka elektroniczna przez system Ministerstwa Finansów.
- Papierowo. Osobiście w urzędzie skarbowym albo listem poleconym. Liczy się data nadania w placówce pocztowej operatora wyznaczonego.
W formularzu podaje się dane biorącego pożyczkę, datę zawarcia umowy, przedmiot opodatkowania i podstawę. Przy pożyczce od rodziny zaznacza się zwolnienie i wskazuje dane pożyczkodawcy.
Podatek wpłaca się na rachunek urzędu skarbowego, do którego trafia deklaracja. Numery rachunków urzędów są podane w wykazie Krajowej Administracji Skarbowej. PCC nie płaci się na mikrorachunek podatkowy używany przy PIT. W tytule przelewu warto wpisać „PCC-3” i datę umowy.
Przy pożyczce zawartej w formie aktu notarialnego podatek pobiera notariusz jako płatnik. Wtedy biorący pożyczkę nie składa osobnej deklaracji.
Przykład: pożyczka od znajomego krok po kroku
Pan Marek pożycza od kolegi z pracy 12 000 zł na zakup używanego samochodu. Spłata ma nastąpić w 12 ratach po 1000 zł, bez odsetek. Przykład jest ilustracyjny, ale pokazuje kolejność czynności.
- Umowa. Obaj podpisują krótką umowę z datą, kwotą, harmonogramem spłaty i numerami rachunków. Kwota przekracza 1000 zł, więc forma dokumentowa jest wymagana.
- Przelew. Kolega przelewa 12 000 zł z tytułem „Pożyczka zgodnie z umową z dnia…”. Przelew nie jest warunkiem opodatkowania, ale porządkuje dowody.
- Deklaracja. Pan Marek w ciągu 14 dni od podpisania umowy składa PCC-3 w e-Urzędzie Skarbowym. Podstawa to 12 000 zł, podatek wynosi 60 zł.
- Zapłata. W tym samym terminie wpłaca 60 zł na rachunek swojego urzędu skarbowego.
- Spłaty. Każdą ratę przelewa z opisem „Spłata raty nr … pożyczki z dnia…”. Po ostatniej racie prosi kolegę o krótkie potwierdzenie spłaty całości.
Jeśli ten sam kolega pożyczy później kolejne pieniądze, każda nowa umowa oznacza nowy obowiązek podatkowy i nowy termin 14 dni. Zmiana harmonogramu spłaty samej pożyczki nie tworzy nowego podatku, o ile nie zwiększa się jej kwota.
Co grozi za niezapłacenie PCC
Spóźnienie z deklaracją i zapłatą powoduje zaległość podatkową. Od kwoty zaległości naliczane są odsetki za zwłokę. Przy małych kwotach odsetki bywają symboliczne, a przy bardzo niskich mogą nie być pobierane. Niezłożenie deklaracji może też być wykroczeniem skarbowym.
Najpoważniejsze ryzyko dotyczy jednak stawki sankcyjnej. Jeśli biorący pożyczkę w trakcie czynności sprawdzających, kontroli podatkowej lub postępowania podatkowego powołuje się na pożyczkę, a podatek od niej nie został zapłacony, stawka wynosi 20% zamiast 0,5%. W praktyce dzieje się tak, gdy urząd pyta o źródło pieniędzy na zakup mieszkania, samochodu albo o duże wpływy na konto, a podatnik wyjaśnia: „pożyczyłem od znajomego”.
Przykład ilustracyjny: przy pożyczce 60 000 zł od przyjaciela terminowo zapłacony podatek wynosi 300 zł. Jeśli pożyczka nie została zgłoszona, a biorący ujawni ją dopiero podczas kontroli, podatek może wynieść 12 000 zł.
Jeśli termin minął, a urząd jeszcze nie wszczął kontroli ani postępowania, najlepiej złożyć PCC-3 niezwłocznie i zapłacić podatek z odsetkami. Można też złożyć czynny żal, czyli zawiadomienie o popełnieniu czynu zabronionego, co co do zasady chroni przed karą za wykroczenie skarbowe. Czynny żal nie działa, gdy urząd już wie o sprawie i rozpoczął czynności.
Pożyczka a kredyt i inne formalności
Prywatna pożyczka ma znaczenie nie tylko dla urzędu skarbowego. Przy wniosku o kredyt bank pyta o wszystkie zobowiązania. Pożyczka od znajomego z ratą 500 zł miesięcznie obciąża budżet tak samo jak rata w banku i powinna zostać ujawniona. Zatajenie jej zawyża obraz zdolności kredytowej i może zostać uznane za podanie nieprawdziwych informacji.
Przy kredycie hipotecznym bank analizuje też źródło wkładu własnego. Jeśli wkład pochodzi z pożyczki, bank może go nie zaakceptować albo potraktować jako dodatkowe zobowiązanie. Umowa pożyczki i potwierdzenie złożenia PCC-3 porządkują dokumentację i pozwalają łatwo wyjaśnić, skąd pochodzą środki.
Po stronie pożyczkodawcy pożyczka nie jest przychodem. Przychodem są ewentualne odsetki, które mogą wymagać rozliczenia w podatku dochodowym.
Krótka lista kontrolna
Przed zawarciem prywatnej pożyczki odpowiedz na pytania:
- Czy pożyczkodawca należy do najbliższej rodziny? Jeśli nie, pożyczka powyżej 1000 zł podlega PCC.
- Czy łączna kwota od tej samej osoby z rodziny przekracza 36 120 zł w bieżącym roku i 5 latach poprzedzających? Jeśli tak, potrzebne są PCC-3 i przelew.
- Czy umowa jest spisana z datą zawarcia? Od niej liczy się termin 14 dni.
- Czy pieniądze przyjdą przelewem z opisem? To najprostszy dowód.
- Kto złoży deklarację i kiedy? Warto ustawić przypomnienie w kalendarzu.
Najczęstsze pytania
Kto płaci podatek od pożyczki, pożyczkodawca czy pożyczkobiorca?
Biorący pożyczkę. To on składa PCC-3 i wpłaca podatek w ciągu 14 dni od zawarcia umowy. Pożyczkodawca nie ma obowiązków w PCC.
Czy od pożyczki z banku płaci się PCC?
Nie. Kredyty i pożyczki udzielane przez banki oraz firmy pożyczkowe są usługami finansowymi zwolnionymi z VAT, a takie czynności są wyłączone z PCC. Klient nie składa deklaracji.
Czy pożyczka od teściów jest zwolniona z PCC?
Teściowie nie należą do kręgu najbliższej rodziny objętego zwolnieniem pożyczek. Pożyczka od nich powyżej 1000 zł podlega podatkowi 0,5% i wymaga złożenia PCC-3.
Co zrobić, jeśli zapomniałem złożyć PCC-3?
Złóż deklarację jak najszybciej i zapłać podatek z odsetkami za zwłokę. Jeśli urząd nie rozpoczął jeszcze kontroli ani postępowania, rozważ złożenie czynnego żalu. Przy pożyczce od najbliższej rodziny powyżej 36 120 zł zwolnienie po terminie przepada i należy się 0,5%.
Czy trzeba płacić PCC od pożyczki na 800 zł od kolegi?
Nie. Pożyczki do 1000 zł są zwolnione z podatku i nie wymagają deklaracji.
Źródła
- Rozliczenie podatku PCC od pożyczki - Ministerstwo Finansów
- Pożyczka między członkami najbliższej rodziny - zwolnienie z PCC - podatki.gov.pl
- Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych - ISAP
- Kodeks cywilny, tekst jednolity - ELI
Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi indywidualnej rekomendacji finansowej ani obietnicy uzyskania kredytu.