Kredytobiorca z umową indeksowaną do franka ma dziś dwie główne drogi. Może przyjąć propozycję ugody od banku albo wystąpić do sądu o ustalenie nieważności umowy i rozliczenie wpłat. Obie prowadzą do zamknięcia sporu, ale różnią się rozliczeniem, czasem, kosztami i ryzykiem. Decyzja kredyt frankowy - ugoda czy sąd nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich.

Rok 2026 zmienił warunki tej decyzji. 7 sierpnia weszła w życie ustawa o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących kredytów denominowanych lub indeksowanych do franka szwajcarskiego. Wprowadza między innymi automatyczne wstrzymanie obowiązku spłaty rat od doręczenia pozwu bankowi. Orzecznictwo Sądu Najwyższego i TSUE od kilku lat jest w najważniejszych kwestiach korzystne dla konsumentów.

Nie oznacza to, że każda sprawa kończy się wygraną ani że każda ugoda jest gorsza. Wynik zależy od treści umowy, historii spłat, etapu kredytu i celów kredytobiorcy. Ten artykuł porządkuje kryteria porównania. Nie zastępuje analizy umowy przez prawnika, a przykłady liczbowe są ilustracyjne.

Stan prawny w 2026 roku

W uchwale z 25 kwietnia 2024 roku (III CZP 25/22) pełny skład Izby Cywilnej Sądu Najwyższego przyjął, że niedozwolonych postanowień o kursie waluty nie można zastąpić innym sposobem ustalania kursu, a umowa bez nich nie może obowiązywać. Rozliczenie następuje według teorii dwóch kondykcji: każda strona zwraca to, co otrzymała. Bank zwraca wpłaty kredytobiorcy, a kredytobiorca zwraca wypłacony kapitał.

TSUE w wyroku z 15 czerwca 2023 roku (C-520/21) wskazał, że bank nie może żądać od konsumenta wynagrodzenia za korzystanie z kapitału ponad jego zwrot, jeśli umowa upadła z powodu nieuczciwych warunków. Te rozstrzygnięcia ukształtowały praktykę sądów.

Ustawa frankowa z 2026 roku nie przesądza wyniku poszczególnych spraw. Porządkuje procedurę:

  • wstrzymanie spłaty rat z mocy prawa od doręczenia pozwu bankowi do prawomocnego zakończenia sprawy, bez osobnego wniosku o zabezpieczenie,
  • szersze posiedzenia niejawne i możliwość przesłuchania stron na piśmie oraz świadków zdalnie,
  • dłuższy termin na powództwo wzajemne banku, aby roszczenia obu stron rozliczyć w jednym wyroku,
  • selekcja skarg kasacyjnych - Sąd Najwyższy może odmówić przyjęcia skargi banku, jeśli sprawa nie zawiera istotnego zagadnienia prawnego.

Ustawa dotyczy kredytów związanych z frankiem szwajcarskim. Kredyty indeksowane do innych walut, na przykład euro, nie zostały nią objęte. Według Ministerstwa Sprawiedliwości na koniec pierwszego półrocza 2026 roku w sądach okręgowych czekało na rozpoznanie 78 607 spraw frankowych.

Jak wygląda typowa ugoda

Banki prowadzą programy ugód od kilku lat. Ich konstrukcja różni się między instytucjami, ale często opiera się na podobnym schemacie:

  1. Kredyt przelicza się tak, jakby od początku był udzielony w złotych.
  2. Oprocentowanie ustala się według stawki referencyjnej dla złotego i marży albo według stałej stopy na określony czas.
  3. Nadwyżka wpłat ponad wartość wynikającą z przeliczenia zmniejsza saldo, a czasem jest częściowo zwracana.
  4. Pozostały kapitał spłaca się dalej w złotych.
  5. Kredytobiorca zrzeka się roszczeń wynikających z umowy, a bank zwykle roszczeń związanych z korzystaniem z kapitału.

Ugodę można zawrzeć bezpośrednio z bankiem, w trakcie procesu albo w mediacji. Sąd Polubowny przy KNF prowadzi mediacje dotyczące kredytów denominowanych lub indeksowanych do walut obcych. Udział jest dobrowolny, a wniosek muszą złożyć wszyscy kredytobiorcy z pierwotnej umowy. Wiele banków przyjmuje taki wniosek przez bankowość elektroniczną.

Ugoda kończy spór szybko i daje przewidywalność. Po przewalutowaniu kredyt staje się zwykłym kredytem złotowym, więc rata zależy od stopy procentowej, a nie od kursu franka. Jak działa wskaźnik referencyjny w racie i czy wybrać stałą czy zmienną stopę, opisujemy w osobnych poradnikach.

Kosztem ugody jest zwykle niższa kwota rozliczenia niż przy korzystnym wyroku. Kredytobiorca nadal ma dług i hipotekę, a zrzeczenie się roszczeń zamyka drogę do sądu.

Jak wygląda droga sądowa

Postępowanie zaczyna się od pozwu o ustalenie nieważności umowy i zapłatę. Od konsumenta w sprawie o roszczenia z czynności bankowych przy wartości sporu ponad 20 000 zł pobiera się stałą opłatę 1000 zł. Dochodzą koszty pełnomocnika, ewentualnie opinii biegłego, oraz ryzyko zapłaty kosztów banku w razie przegranej.

Od 7 sierpnia 2026 roku doręczenie pozwu bankowi wstrzymuje z mocy prawa obowiązek płacenia kolejnych rat. Przed zmianą trzeba było złożyć wniosek o zabezpieczenie i czekać na postanowienie sądu. Wstrzymanie nie jest jednak umorzeniem. Jeśli sąd ostatecznie oddali powództwo, trzeba się liczyć z koniecznością uregulowania zaległych płatności. Rozsądnie jest odkładać równowartość rat na osobnym rachunku, na przykład na koncie oszczędnościowym.

Po wygranej sąd stwierdza nieważność umowy i rozlicza świadczenia. Jeśli wpłaty kredytobiorcy przekroczyły wypłacony kapitał, różnicę zwraca bank. Jeśli nie przekroczyły, kredytobiorca musi oddać brakującą część kapitału. Po rozliczeniu bank wydaje zgodę na wykreślenie hipoteki. Status kredytu w raporcie BIK powinien zostać zaktualizowany, co warto sprawdzić po zakończeniu sprawy.

Proces trwa dłużej niż ugoda, zwłaszcza gdy sprawa przechodzi przez drugą instancję. Ustawa ma go przyspieszyć, ale czas nadal zależy od sądu i zachowania stron.

Porównanie na przykładzie

Przykład ilustracyjny, bez odsetek ustawowych i kosztów: kredyt indeksowany do franka, wypłacono 300 000 zł. Do dziś kredytobiorca wpłacił 380 000 zł. Saldo według banku wynosi równowartość 200 000 zł.

Wariant Co się dzieje Wynik dla kredytobiorcy
Wyrok stwierdzający nieważność bank zwraca 380 000 zł, kredytobiorca zwraca 300 000 zł nadwyżka 80 000 zł, brak dalszych rat, hipoteka do wykreślenia
Ugoda z przewalutowaniem kredyt przeliczony na złote od początku, nadpłata zaliczona na saldo dalsza spłata salda w złotych, zależnie od warunków banku
Brak działań spłata dalej według umowy rata zależna od kursu franka, spór otwarty

Liczby pokazują różnicę mechanizmów, nie oczekiwany wynik. Saldo po ugodzie zależy od przyjętej stawki referencyjnej, marży i zasad konkretnego programu. Wynik procesu zależy od oceny umowy i dowodów. Przy kredycie, w którym wpłaty są wciąż niższe od wypłaconego kapitału, wyrok oznacza obowiązek zwrotu różnicy bankowi, często w krótkim czasie.

Mężczyzna po sześćdziesiątce i jego dorosła córka rozmawiają z uśmiechem przy biurku w kancelarii, obok leży segregator z dokumentami

Kiedy ugoda może być rozsądniejsza

Ugoda bywa dobrym wyborem w kilku sytuacjach:

  • zależy ci na szybkim zamknięciu sprawy, na przykład przed sprzedażą mieszkania lub przeprowadzką,
  • propozycja banku jest bliska wyniku procesu, po uwzględnieniu kosztów i czasu,
  • nie masz środków na zwrot kapitału po ewentualnym wyroku, a ugoda rozkłada spłatę na raty,
  • stres i niepewność postępowania są dla ciebie realnym kosztem.

Przed podpisaniem sprawdź, jakie oprocentowanie przyjęto do przeliczenia, czy bank zwraca część nadpłaty, jakie koszty ponosisz i jakie roszczenia zrzekasz. Zapytaj też o skutki podatkowe. Rozporządzenie Ministra Finansów przewiduje zaniechanie poboru podatku dochodowego od umorzonej części kredytu mieszkaniowego w ramach ugód dla dochodów uzyskanych do 31 grudnia 2026 roku. Warto sprawdzić, czy planowana data ugody mieści się w tym okresie.

Po ugodzie można rozważyć refinansowanie kredytu hipotecznego, jeśli inny bank zaproponuje lepszą marżę. Oferty porównasz w zestawieniu kredytów hipotecznych.

Kiedy sąd może dawać więcej

Droga sądowa jest częściej rozważana, gdy:

  • umowa zawiera klauzule kursowe podobne do tych, które sądy uznawały za niedozwolone,
  • dotychczasowe wpłaty są zbliżone do wypłaconego kapitału albo go przekraczają,
  • kredyt jest już spłacony, a kredytobiorca chce odzyskać nadpłacone kwoty,
  • propozycja ugodowa banku jest wyraźnie mniej korzystna niż prognozowane rozliczenie.

Proces wymaga zebrania dokumentów: umowy z aneksami, regulaminu, historii spłat i zaświadczenia z banku o wpłatach. Wiele kancelarii przygotowuje wstępną analizę z wyliczeniem obu wariantów. Zapytaj o sposób wynagrodzenia pełnomocnika, w tym o premię od wyniku, i o to, kto pokrywa koszty, jeśli sprawa zakończy się przegraną.

Warto też pamiętać o terminach. Roszczenia konsumenta podlegają przedawnieniu, a sposób liczenia jego biegu w sprawach frankowych był przedmiotem orzeczeń TSUE i sądów krajowych. Ocenę tego ryzyka zostaw prawnikowi, który zna historię twojej umowy.

Sprzedaż mieszkania i nowy kredyt w trakcie sporu

Spór z bankiem nie zamraża życia, ale komplikuje niektóre decyzje. Mieszkanie z kredytem frankowym można sprzedać także w trakcie procesu. Kupujący i jego bank będą jednak oczekiwać, że hipoteka zostanie wykreślona, a to wymaga spłaty salda wyliczonego przez bank według umowy. Po takiej spłacie roszczenia wobec banku zwykle nie wygasają, ale trzeba mieć gotówkę na pokrycie salda, które może być wyższe niż kwota wynikająca z przyszłego wyroku.

Przy wniosku o nowy kredyt inny bank zobaczy aktywne zobowiązanie w BIK i uwzględni jego ratę w zdolności. Wstrzymanie spłaty po doręczeniu pozwu nie usuwa kredytu z bazy. Analityk może też zapytać o stan sprawy i możliwe rozliczenie po wyroku, zwłaszcza gdy kredytobiorca będzie musiał zwrócić bankowi część kapitału.

Ugoda porządkuje te kwestie szybciej: po przewalutowaniu kredyt ma znane saldo w złotych i przewidywalny harmonogram. Jeśli w ciągu roku lub dwóch planujesz sprzedaż, przeprowadzkę albo zakup kolejnej nieruchomości, uwzględnij to w porównaniu obu dróg. Czas trwania procesu ma wtedy wymierną cenę.

Jak podjąć decyzję krok po kroku

  1. Zbierz dokumenty - umowę, aneksy, harmonogramy i historię wszystkich wpłat.
  2. Poproś bank o propozycję ugody na piśmie z wyliczeniem salda po przewalutowaniu.
  3. Zleć wyliczenie wariantu sądowego - ile wynosi różnica między wpłatami a kapitałem.
  4. Porównaj warianty po kosztach - opłacie sądowej, wynagrodzeniu pełnomocnika i czasie.
  5. Oceń płynność - czy po wyroku będziesz w stanie zwrócić kapitał, jeśli wpłaty są niższe.
  6. Sprawdź plany życiowe - sprzedaż mieszkania, nowy kredyt, zmiany w rodzinie.
  7. Zdecyduj i zapisz założenia, aby później nie porównywać wyniku z hipotetycznym wariantem bez kontekstu.

Jeśli rata we frankach obciąża budżet, a decyzja się przeciąga, rozsądnie jest przygotować bufor. Zasady budowania rezerwy opisujemy w poradniku o poduszce finansowej.

Najczęstsze pytania

Czy po złożeniu pozwu mogę przestać płacić raty?

Od 7 sierpnia 2026 roku obowiązek spłaty kolejnych rat ulega wstrzymaniu z mocy prawa od doręczenia pozwu bankowi. Nie trzeba składać osobnego wniosku o zabezpieczenie. Jeśli jednak sąd prawomocnie oddali powództwo, zaległe płatności trzeba będzie uregulować.

Czy ugoda z bankiem jest opodatkowana?

Umorzona część kredytu mieszkaniowego w ramach ugody jest objęta zaniechaniem poboru podatku dochodowego dla dochodów uzyskanych do 31 grudnia 2026 roku. Szczegóły warto potwierdzić dla konkretnej ugody i daty jej zawarcia.

Czy mogę pozwać bank, jeśli kredyt jest już spłacony?

Tak, spłata kredytu nie wyklucza dochodzenia roszczeń. Znaczenie mają terminy przedawnienia i dokumenty potwierdzające wpłaty.

Czy bank może żądać wynagrodzenia za korzystanie z kapitału?

Według wyroku TSUE C-520/21 i uchwały SN z 25 kwietnia 2024 roku takie roszczenia banków nie zasługują na uwzględnienie, gdy umowa upadła z powodu nieuczciwych warunków. Bank może natomiast żądać zwrotu wypłaconego kapitału.

Czym jest mediacja przy KNF?

To dobrowolne postępowanie przed Sądem Polubownym przy KNF, w którym mediator pomaga stronom wypracować ugodę. Wniosek składają wszyscy kredytobiorcy z umowy, a bank musi wyrazić zgodę na mediację.

Źródła

Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi indywidualnej rekomendacji finansowej ani obietnicy uzyskania kredytu.