„Kredyt bez prowizji” to jedno z najczęstszych haseł w reklamach banków. Brzmi jak oczywista korzyść, ale samo w sobie nic nie mówi o koszcie. Bank może zrezygnować z prowizji i jednocześnie ustalić wyższe oprocentowanie. Może też pobrać prowizję i zaproponować niską stopę. W obu przypadkach klient oddaje podobną kwotę albo zupełnie inną. Rozstrzyga rachunek, a nie nazwa opłaty.

Prowizja kredytu to jednorazowa opłata za udzielenie finansowania, zwykle wyrażona jako procent kwoty. W umowie funkcjonuje obok odsetek, opłat za usługi dodatkowe i ewentualnych kosztów ubezpieczenia. Wszystkie te elementy składają się na całkowity koszt kredytu, a porównywać trzeba właśnie całość.

W tym artykule pokazujemy, w jakich formach bank pobiera prowizję, jak wpływa ona na ratę i RRSO, jakie limity przewiduje prawo oraz co dzieje się z prowizją przy wcześniejszej spłacie. Przykłady liczbowe są ilustracyjne i nie opisują oferty konkretnej instytucji.

Trzy sposoby pobrania prowizji

Prowizja może trafić do banku na trzy sposoby. Każdy z nich inaczej wpływa na to, ile pieniędzy dostajesz i od jakiej kwoty płacisz odsetki.

Sposób Co się dzieje Skutek dla klienta
Płatna z góry płacisz prowizję z własnych środków przed wypłatą lub w dniu wypłaty dostajesz pełną kwotę, ale potrzebujesz gotówki na start
Kredytowana bank dolicza prowizję do kwoty kredytu dostajesz pełną kwotę, ale płacisz odsetki również od prowizji
Potrącona z wypłaty bank odejmuje prowizję od kwoty, którą przelewa na konto trafia mniej pieniędzy, niż wynosi kwota kredytu

Najczęściej spotkasz prowizję kredytowaną. Jest wygodna, bo nie wymaga wkładu, ale sprawia, że kwota kredytu w umowie jest wyższa niż kwota, której potrzebujesz. Jeśli potrzebujesz 20 000 zł, a prowizja wynosi 6%, kredyt w umowie może opiewać na 21 200 zł.

W dokumentach warto odróżnić dwa pojęcia. Całkowita kwota kredytu w rozumieniu ustawy o kredycie konsumenckim to suma środków udostępnionych konsumentowi, bez kredytowanych kosztów. Kwota kredytu w umowie może być wyższa, bo zawiera doliczoną prowizję lub składkę. Jeśli formularz informacyjny podaje obie wartości, różnica między nimi pokazuje, ile kosztów zostało skredytowanych.

Przy prowizji potrąconej z wypłaty łatwo o błąd w planowaniu. Kredyt na 20 000 zł z 6% prowizją potrąconą oznacza przelew 18 800 zł. Jeśli potrzebujesz pełnych 20 000 zł na konkretny cel, musisz wnioskować o wyższą kwotę.

Jak prowizja wpływa na ratę i koszt

Prowizja zwiększa całkowity koszt kredytu na dwa sposoby. Po pierwsze sama jest kosztem. Po drugie, gdy jest kredytowana, naliczane są od niej odsetki przez cały okres spłaty.

Dlatego porównanie „ta oferta ma niższe oprocentowanie” nie wystarcza. Poniższy przykład pokazuje trzy warianty dla tej samej potrzeby: 20 000 zł na koncie, spłata w 36 równych ratach, bez innych opłat.

Wariant (ilustracyjny) Prowizja Oprocentowanie Kwota kredytu Rata Łącznie do zapłaty RRSO (ok.)
A 0% 12% 20 000 zł 664,29 zł 23 914,30 zł 12,7%
B 6% kredytowana 8% 21 200 zł 664,33 zł 23 915,91 zł 12,7%
C 10% kredytowana 6% 22 000 zł 669,28 zł 24 094,17 zł 13,3%

Warianty A i B kosztują prawie tyle samo, choć jeden reklamowałby się „zerową prowizją”, a drugi „niskim oprocentowaniem”. Wariant C ma najniższą stopę, a mimo to jest najdroższy. Gdyby oceniać oferty po samym oprocentowaniu nominalnym, wybór byłby błędny.

Przy porównaniu trzymaj się stałej procedury. Ustal kwotę, którą chcesz dostać na konto, i okres spłaty. Poproś kredytodawców o formularze informacyjne dla tych samych parametrów. Zapisz z każdego RRSO, całkowitą kwotę do zapłaty, wysokość raty i warunki dodatkowe, np. wymagane konto czy ubezpieczenie. Dopiero taka tabela pozwala zobaczyć, czy niska prowizja nie jest okupiona wyższą stopą albo obowiązkowym produktem.

Do porównania wystarczą dwie liczby: RRSO i całkowita kwota do zapłaty, obie przy tej samej kwocie i tym samym okresie. RRSO uwzględnia prowizję i inne koszty w ujęciu rocznym. Szczegóły obliczeń opisujemy w artykule RRSO - co to jest?, a relację oprocentowania nominalnego do RRSO w tekście Oprocentowanie nominalne a RRSO.

Dwie przyjaciółki przy stole w kuchni porównują notatki na kartkach i śmieją się, na stole kubki z herbatą

Okres spłaty zmienia ciężar prowizji

Prowizja jest płacona raz, a odsetki narastają z każdym miesiącem. To sprawia, że znaczenie prowizji zależy od długości umowy.

Przy krótkim kredycie jednorazowa opłata stanowi dużą część kosztu. Kilka procent prowizji przy spłacie w 12 miesięcy potrafi podbić RRSO znacznie bardziej niż ta sama prowizja rozłożona na 60 miesięcy. Przy długim kredycie proporcje się odwracają. Różnica w oprocentowaniu działa przez wiele lat i zaczyna ważyć więcej niż jednorazowa opłata.

Z tego wynika praktyczna wskazówka. Jeśli zamierzasz spłacać krótko, szukaj niskiej prowizji. Jeśli planujesz długą spłatę bez nadpłat, ważniejsze może okazać się oprocentowanie. W obu przypadkach sprawdź wynik w RRSO i całkowitej kwocie do zapłaty dla swojego okresu, a nie dla przykładu z reklamy.

Limit pozaodsetkowych kosztów

Prowizja należy do pozaodsetkowych kosztów kredytu, podobnie jak opłaty administracyjne czy koszty usług dodatkowych. Ustawa o kredycie konsumenckim ogranicza ich wysokość. Dla kredytów o okresie spłaty nie krótszym niż 30 dni maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów oblicza się według wzoru z art. 36a:

MPKK = (K × 10%) + (K × n/R × 10%)

gdzie K to całkowita kwota kredytu, n okres spłaty w dniach, a R liczba dni w roku. Niezależnie od wyniku pozaodsetkowe koszty nie mogą przekroczyć 45% całkowitej kwoty kredytu. Dla kredytów krótszych niż 30 dni limit wynosi 5% całkowitej kwoty kredytu.

Przykład ilustracyjny: przy całkowitej kwocie kredytu 20 000 zł i okresie około 3 lat wzór daje w przybliżeniu 2000 zł + 6000 zł, czyli około 8000 zł. To mniej niż 45%, czyli 9000 zł, więc obowiązuje niższa kwota. Koszty ponad limit nie należą się kredytodawcy.

W praktyce banki rzadko zbliżają się do tego pułapu. Limit ma większe znaczenie przy pożyczkach pozabankowych, gdzie prowizje bywają wysokie w relacji do kwoty. Dla porównania ofert ważniejsze jest więc, jak prowizja przekłada się na RRSO, a nie to, czy mieści się w ustawowym maksimum.

Prowizja przy wcześniejszej spłacie

Konsument może spłacić kredyt przed terminem w każdym czasie, w całości lub w części. Zgodnie z art. 49 ustawy całkowity koszt kredytu obniża się wtedy o koszty dotyczące okresu, o który skrócono umowę, nawet jeśli zostały poniesione wcześniej. Dotyczy to również prowizji za udzielenie kredytu.

W uproszczeniu, przy rozliczeniu liniowym, prowizja 1200 zł przy umowie na 36 miesięcy przypada po 33,33 zł na każdy miesiąc. Jeśli spłacisz całość po 12 miesiącach, skracasz umowę o 24 miesiące. Zwrot wyniósłby około 800 zł. Sposób rozliczenia może zależeć od umowy i praktyki instytucji, ale prawo do obniżenia kosztów wynika wprost z ustawy.

Warto odróżnić ten mechanizm od prowizji za wcześniejszą spłatę. To inna opłata, którą kredytodawca może zastrzec tylko w okresie stałego oprocentowania i gdy kwota spłacana w ciągu 12 miesięcy przekracza ustawowy próg. Ustawa ogranicza ją do 1% spłacanej części kredytu, jeśli do terminu spłaty zostało więcej niż rok, i do 0,5%, jeśli mniej. Nie może też przekroczyć odsetek, które konsument zapłaciłby do końca umowy.

Więcej o rozliczeniach po nadpłacie piszemy w artykule Wcześniejsza spłata kredytu - zwrot prowizji.

Na co uważać przy „kredycie bez prowizji”

Oferta bez prowizji może być rzeczywiście tańsza. Zanim ją wybierzesz, sprawdź kilka rzeczy:

  1. Oprocentowanie - czy nie jest wyższe niż w ofercie z prowizją na tyle, że zrównuje koszt.
  2. Warunki promocji - zerowa prowizja bywa powiązana z ubezpieczeniem, kontem lub wpływem wynagrodzenia.
  3. Skutki niespełnienia warunków - czy bank może później podnieść marżę lub naliczyć opłatę.
  4. Usługi dodatkowe - czy ubezpieczenie nie przejmuje roli prowizji w strukturze kosztów.
  5. Kwotę wypłaty - czy na konto trafi pełna kwota, której potrzebujesz.

Wszystkie te elementy znajdziesz w formularzu informacyjnym, który kredytodawca musi przekazać przed zawarciem umowy. Zestawienie kredytów gotówkowych pozwala porównać oferty przy jednakowych parametrach, ale ostateczne warunki zależą od oceny wniosku.

Podsumowanie

Prowizja to jednorazowy koszt kredytu, który może być płatny z góry, doliczony do kwoty kredytu albo potrącony z wypłaty. Kredytowana prowizja zwiększa kwotę, od której naliczane są odsetki. Potrącona zmniejsza kwotę, którą faktycznie dostajesz.

Nie porównuj ofert po samej prowizji ani po samym oprocentowaniu. Oferta „bez prowizji” i oferta „z niskim oprocentowaniem” mogą kosztować prawie tyle samo. Rozstrzygają RRSO i całkowita kwota do zapłaty przy tej samej kwocie i okresie.

Przy krótkiej spłacie prowizja waży więcej, przy długiej większe znaczenie ma oprocentowanie. Jeśli spłacisz kredyt wcześniej, masz prawo do proporcjonalnego obniżenia kosztów, w tym prowizji za udzielenie kredytu.

Najczęstsze pytania

Czy kredyt bez prowizji zawsze jest tańszy?

Nie. Brak prowizji może być zrównoważony wyższym oprocentowaniem albo kosztem ubezpieczenia. Porównaj RRSO i całkowitą kwotę do zapłaty przy tej samej kwocie i okresie.

Czy prowizja wlicza się do RRSO?

Tak. RRSO obejmuje całkowity koszt kredytu, w tym prowizję, odsetki i inne opłaty, które konsument musi ponieść w związku z umową, wyrażone w skali roku.

Czy prowizję można negocjować?

Czasem tak, zwłaszcza przy wyższych kwotach lub dla klientów z historią w banku. Bank nie ma jednak obowiązku jej obniżyć. Warto mieć przygotowane formularze informacyjne z innych instytucji jako punkt odniesienia.

Czy odzyskam prowizję, jeśli spłacę kredyt wcześniej?

Przy spłacie przed terminem całkowity koszt kredytu obniża się o koszty przypadające na skrócony okres. Obejmuje to także prowizję za udzielenie kredytu, rozliczaną proporcjonalnie do czasu, o który skrócono umowę.

Jaka jest maksymalna prowizja przy kredycie konsumenckim?

Ustawa nie określa osobnego limitu dla samej prowizji. Ogranicza łączne pozaodsetkowe koszty kredytu według wzoru z art. 36a, z górnym pułapem 45% całkowitej kwoty kredytu.

Źródła

Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi indywidualnej rekomendacji finansowej ani obietnicy uzyskania kredytu.