Umowa pożyczki na 5000 zł pokazuje oprocentowanie na poziomie kilkunastu procent. Brzmi rozsądnie, dopóki w harmonogramie nie pojawi się prowizja, opłata przygotowawcza i obowiązkowy pakiet ubezpieczeniowy. Łącznie te pozycje potrafią być wyższe niż wszystkie odsetki za cały okres spłaty.

Pozaodsetkowe koszty kredytu to wszystkie koszty, które konsument ponosi w związku z umową o kredyt konsumencki, z wyłączeniem odsetek. Ustawa o kredycie konsumenckim ogranicza ich wysokość wzorem, który zależy od kwoty i okresu spłaty. Oprocentowanie jest ograniczone osobno, przez odsetki maksymalne z Kodeksu cywilnego.

Oba limity obowiązują banki, SKOK-i i firmy pożyczkowe. Znajomość wzoru pozwala w kilka minut sprawdzić, czy oferta mieści się w prawie, a w razie przekroczenia wiedzieć, jakie uprawnienia ma konsument.

W artykule podajemy aktualne zasady według stanu na 24 września 2026 r., przykłady wyliczeń oraz przepisy o przedłużeniach i kolejnych pożyczkach. Wszystkie kwoty w przykładach są ilustracyjne.

Co wchodzi do pozaodsetkowych kosztów

Definicja z art. 5 pkt 6a ustawy o kredycie konsumenckim jest szeroka. Obejmuje wszystkie koszty ponoszone w związku z umową, poza odsetkami. W praktyce najczęściej są to:

  • prowizja za udzielenie kredytu lub pożyczki,
  • opłata przygotowawcza lub administracyjna,
  • składka ubezpieczeniowa, jeśli jest kosztem związanym z umową,
  • opłata za obsługę pożyczki w domu klienta,
  • opłaty za usługi dodatkowe, np. pakiety assistance lub szybszą decyzję, jeśli są związane z umową,
  • opłaty za przedłużenie lub odroczenie spłaty.

Kredytodawca nie uniknie limitu przez zmianę nazwy opłaty. Liczy się to, czy koszt ponosi konsument w związku z umową o kredyt. Odsetki podlegają osobnemu limitowi, dlatego do tej kategorii nie należą.

Wzór na maksymalne pozaodsetkowe koszty

Limity wynikają z art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim, w brzmieniu obowiązującym od 18 grudnia 2022 r. po zmianach wprowadzonych ustawą o przeciwdziałaniu lichwie.

Kredyt na 30 dni lub dłużej:

MPKK = (K × 10%) + (K × n/R × 10%)

gdzie K to całkowita kwota kredytu, n to okres spłaty w dniach, a R to liczba dni w roku.

Kredyt na mniej niż 30 dni:

MPKK = K × 5%

Górna granica niezależnie od okresu: pozaodsetkowe koszty nie mogą przekroczyć 45% całkowitej kwoty kredytu.

Ważny szczegół: całkowita kwota kredytu to pieniądze udostępnione konsumentowi, bez kredytowanych kosztów. Jeśli prowizję doliczono do kwoty kredytu, nie zwiększa ona podstawy limitu. Limit liczy się od kwoty, którą klient faktycznie otrzymał do dyspozycji.

Przykłady dla 10 000 zł

Jak rośnie limit wraz z okresem spłaty, przy całkowitej kwocie kredytu 10 000 zł i roku liczącym 365 dni:

Okres spłaty Maksymalne pozaodsetkowe koszty Jako % kwoty
30 dni ok. 1 082 zł ok. 10,8%
90 dni ok. 1 247 zł ok. 12,5%
12 miesięcy 2 000 zł 20%
24 miesiące 3 000 zł 30%
36 miesięcy 4 000 zł 40%
48 miesięcy i dłużej 4 500 zł 45% (limit górny)

Limit 45% zostaje osiągnięty przy okresie około 3,5 roku. Przy dłuższych kredytach pozaodsetkowe koszty nie rosną już z każdym rokiem, ale nadal mogą stanowić znaczącą część całkowitego kosztu.

Dla krótkiej pożyczki 1000 zł na 14 dni limit wynosi 5%, czyli 50 zł. Dla pożyczki 1000 zł na 30 dni obowiązuje już wzór dla dłuższych okresów, dający około 108 zł. Granica 30 dni ma więc realne znaczenie dla kosztu.

Para po trzydziestce przy stole w salonie porównująca umowy na tablecie i w papierach, oboje uśmiechnięci

Odsetki maksymalne w 2026 roku

Odsetki są limitowane osobno w art. 359 § 2¹ Kodeksu cywilnego. Maksymalne odsetki umowne to dwukrotność odsetek ustawowych, a odsetki ustawowe to stopa referencyjna NBP powiększona o 3,5 punktu procentowego.

Stopa referencyjna NBP wynosi 3,75% od 5 marca 2026 r. i Rada Polityki Pieniężnej utrzymała ją na posiedzeniu we wrześniu 2026 r. Oznacza to:

  • odsetki ustawowe: 7,25% w skali roku,
  • odsetki maksymalne: 14,5% w skali roku,
  • odsetki ustawowe za opóźnienie: 9,25% (stopa referencyjna + 5,5 p.p.),
  • odsetki maksymalne za opóźnienie: 18,5% w skali roku.

Zmiana stopy referencyjnej automatycznie zmienia te limity. Jeśli oprocentowanie umowy przekracza odsetki maksymalne, należą się tylko odsetki maksymalne. Różnicę między oprocentowaniem a RRSO wyjaśniamy w artykule Oprocentowanie nominalne a RRSO.

Przykład ilustracyjny: pożyczka 10 000 zł na 12 miesięcy spłacana jednorazowo po roku mogłaby kosztować maksymalnie 2000 zł pozaodsetkowych kosztów i 1450 zł odsetek. Przy spłacie w ratach odsetki liczone od malejącego kapitału są niższe.

Przedłużenia i kolejne pożyczki w ciągu 120 dni

Limity byłyby łatwe do obejścia, gdyby każde przedłużenie albo nowa pożyczka liczyła się osobno. Ustawa zawiera dwa przepisy przeciwdziałające temu:

Art. 36b - odroczenie spłaty. Jeżeli w ciągu 120 dni od wypłaty spłata zostaje odroczona, limit liczy się od kwoty pierwotnie wypłaconego kredytu, a wszystkie opłaty za odroczenie naliczone w tym okresie dolicza się do pozaodsetkowych kosztów tego kredytu.

Art. 36c - kolejne kredyty. Jeżeli kredytodawca lub podmiot z nim powiązany udzieli konsumentowi, który nie spłacił w pełni kredytu, kolejnych kredytów w ciągu 120 dni od wypłaty pierwszego, limit liczy się od kwoty pierwszego kredytu, a pozaodsetkowe koszty wszystkich tych kredytów się sumuje.

Te przepisy nie obejmują pożyczek zaciąganych w niepowiązanych ze sobą firmach. Spłacanie jednej pożyczki drugą z innej firmy nadal może prowadzić do szybkiego wzrostu kosztów. Porównanie ofert krótkoterminowych znajdziesz w zestawieniu chwilówek.

Czego limity nie obejmują

Art. 36d ustawy wyłącza stosowanie limitów wobec:

  • kredytu w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym, czyli limitu w koncie osobistym prowadzonym przez kredytodawcę,
  • umowy o kartę kredytową, jeśli kredytodawca jest jednocześnie wydawcą karty.

W tych produktach obowiązują nadal odsetki maksymalne, ale opłaty, np. za wydanie karty, nie są liczone według wzoru z art. 36a. Warto o tym pamiętać, porównując limit w koncie z pożyczką ratalną.

Poza zakresem ustawy o kredycie konsumenckim są też m.in. kredyty hipoteczne oraz umowy przekraczające 255 550 zł, z wyjątkiem kredytu na remont niezabezpieczonego hipoteką.

Jak samodzielnie sprawdzić ofertę

Wystarczą trzy dane z formularza informacyjnego: całkowita kwota kredytu, okres spłaty i lista kosztów poza odsetkami.

Przykład ilustracyjny: pożyczka ratalna, całkowita kwota kredytu 5000 zł, okres spłaty 548 dni, czyli około 18 miesięcy. Oferta przewiduje prowizję 900 zł i ubezpieczenie 400 zł.

  1. Limit: 5000 zł × 10% + 5000 zł × 548/365 × 10% = 500 zł + ok. 750,68 zł = ok. 1250,68 zł.
  2. Suma kosztów poza odsetkami: 900 zł + 400 zł = 1300 zł.
  3. Różnica: koszty przekraczają limit o ok. 49,32 zł.

Taka oferta nie powinna trafić do klienta w tej postaci, bo kredytodawca zna limit i powinien dostosować do niego swoje opłaty. Jeśli jednak umowa zostałaby zawarta, nadwyżka nie należałaby się kredytodawcy. Przy porównywaniu ofert warto sprawdzać także, czy wszystkie opłaty z tabeli opłat i prowizji zostały ujęte w formularzu.

Co zrobić, gdy limit został przekroczony

Ustawa przewiduje dwie konsekwencje.

Po pierwsze, pozaodsetkowe koszty w części przekraczającej limit nie należą się kredytodawcy (art. 36a ust. 3). Jeśli konsument je zapłacił, może żądać zwrotu nadwyżki.

Po drugie, naruszenie art. 36a-36c jest jedną z podstaw sankcji kredytu darmowego z art. 45 ustawy. Po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia konsument zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów, w terminie i w sposób ustalony w umowie. Uprawnienie wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy.

Praktyczne kroki:

  1. Odszukaj umowę i formularz informacyjny, zapisz całkowitą kwotę kredytu i okres spłaty.
  2. Zsumuj wszystkie koszty poza odsetkami, także za przedłużenia w ciągu 120 dni.
  3. Oblicz limit według wzoru.
  4. Jeśli koszty przekraczają limit, złóż reklamację u kredytodawcy.
  5. Przy odmowie rozważ pomoc Rzecznika Finansowego lub miejskiego albo powiatowego rzecznika konsumentów.

Decyzja o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego wymaga analizy konkretnej umowy. Spór może trafić do sądu, dlatego warto skonsultować sprawę z rzecznikiem konsumentów albo prawnikiem.

Czy limity zmienią się w 2026 roku

Unijna dyrektywa 2023/2225 w sprawie umów o kredyt konsumencki, nazywana CCD2, ma być stosowana w państwach członkowskich od 20 listopada 2026 r. Polska ustawa wdrażająca ją nie weszła w życie według stanu na 24 września 2026 r., a prace nad projektem wciąż trwają.

Do czasu wejścia w życie nowych przepisów obowiązują limity opisane wyżej. To, jak nowa ustawa potraktuje umowy zawarte wcześniej, określą jej przepisy przejściowe. Przed podpisaniem umowy zawsze warto sprawdzić aktualny stan prawny.

Najczęstsze pytania

Ile wynoszą maksymalne pozaodsetkowe koszty pożyczki w 2026 roku?

Dla pożyczki na 30 dni lub dłużej: 10% kwoty plus 10% kwoty w skali roku, łącznie nie więcej niż 45% kwoty. Dla pożyczki krótszej niż 30 dni: 5% kwoty. Odsetki są limitowane osobno i wynoszą maksymalnie 14,5% w skali roku przy obecnej stopie referencyjnej.

Czy ubezpieczenie wlicza się do limitu pozaodsetkowych kosztów?

Pozaodsetkowe koszty obejmują wszystkie koszty ponoszone przez konsumenta w związku z umową, poza odsetkami. Ubezpieczenie związane z umową kredytu mieści się w tej definicji.

Czy limit dotyczy banków?

Tak. Limit z art. 36a stosują wszyscy kredytodawcy udzielający kredytu konsumenckiego, w tym banki. Wyjątkiem jest kredyt w koncie osobistym i karta kredytowa wydawana przez kredytodawcę.

Co jeśli firma pobrała więcej, niż pozwala limit?

Nadwyżka nie należy się kredytodawcy i można żądać jej zwrotu. Naruszenie limitu może też uzasadniać sankcję kredytu darmowego, czyli spłatę samego kapitału. Uprawnienie wygasa po roku od wykonania umowy.

Czy przedłużenie pożyczki ma osobny limit?

Nie, jeśli odroczenie nastąpiło w ciągu 120 dni od wypłaty. Opłaty za przedłużenie dolicza się wtedy do pozaodsetkowych kosztów pierwotnej pożyczki i obowiązuje wspólny limit.

Źródła

Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi indywidualnej rekomendacji finansowej ani obietnicy uzyskania kredytu.