Prośba o poręczenie rzadko pada w banku. Zwykle przy niedzielnym obiedzie albo w krótkiej rozmowie telefonicznej: „To tylko podpis, bank tak wymaga, spłacę sam”. Osoba proszona chce pomóc, a odmowa wydaje się brakiem zaufania. Tymczasem podpis pod poręczeniem to pełnoprawne zobowiązanie, które może trwać latami.

Poręczyciel kredytu zobowiązuje się wobec banku, że spłaci dług, jeżeli nie zrobi tego kredytobiorca. W polskim prawie odpowiada domyślnie jak współdłużnik solidarny. Bank nie musi najpierw bezskutecznie ścigać kredytobiorcy, żeby zwrócić się do poręczyciela.

Poręczenie ma też skutki, które pojawiają się, zanim ktokolwiek przestanie płacić. Zobowiązanie widać w raporcie BIK poręczyciela, a banki uwzględniają je przy ocenie jego własnej zdolności kredytowej. Kto poręczył bratu kredyt gotówkowy, może później usłyszeć gorszą decyzję przy własnym kredycie hipotecznym.

Poniżej opisujemy, co mówią przepisy, jak wygląda sytuacja poręczyciela, gdy dłużnik przestaje spłacać, i jakie pytania zadać przed podpisem. Artykuł opiera się na Kodeksie cywilnym. Konkretna umowa może zawierać dodatkowe postanowienia, dlatego zawsze trzeba przeczytać jej treść.

Czym jest poręczenie kredytu

Umowę poręczenia definiuje art. 876 Kodeksu cywilnego. Poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela, czyli banku, wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik go nie wykonał. Oświadczenie poręczyciela musi być złożone na piśmie pod rygorem nieważności. Ustna obietnica „w razie czego pomogę” nie jest poręczeniem.

Najważniejsze zasady z Kodeksu cywilnego:

Przepis Co oznacza w praktyce
Art. 876 poręczenie wymaga formy pisemnej, inaczej jest nieważne
Art. 878 za dług przyszły można poręczyć tylko do z góry oznaczonej kwoty
Art. 879 zakres odpowiedzialności poręczyciela zależy od aktualnego zakresu długu, ale późniejsza umowa dłużnika z bankiem nie może go zwiększyć
Art. 880 bank powinien niezwłocznie zawiadomić poręczyciela o opóźnieniu dłużnika
Art. 881 w braku odmiennego zastrzeżenia poręczyciel odpowiada jak współdłużnik solidarny
Art. 883 poręczyciel może podnosić wobec banku zarzuty, które przysługują dłużnikowi

Artykuł 879 bywa ważny w praktyce. Jeżeli kredytobiorca po udzieleniu poręczenia podpisze z bankiem aneks zwiększający kwotę kredytu, poręczyciel nie odpowiada automatycznie za tę dodatkową kwotę. Rośnie natomiast jego odpowiedzialność, gdy dług powiększa się o odsetki i koszty wynikające z pierwotnej umowy, np. odsetki za opóźnienie.

Odpowiedzialność solidarna: co to znaczy dla poręczyciela

Solidarność dłużników opisuje art. 366 Kodeksu cywilnego. Wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich albo od każdego z osobna. Dla poręczyciela oznacza to, że bank, po powstaniu zaległości, może skierować żądanie zapłaty bezpośrednio do niego.

Przykład ilustracyjny: kredyt gotówkowy 24 000 zł na 4 lata, oprocentowany nominalnie 11% w skali roku, spłacany w równych ratach. Po półtora roku kredytobiorca traci pracę i przestaje płacić. Saldo wynosi wtedy ok. 16 000 zł. Bank wysyła wezwania, a po bezskutecznym okresie wypowiada umowę. Całe zadłużenie wraz z odsetkami za opóźnienie staje się wymagalne. Bank może żądać tej kwoty od poręczyciela, a przy braku zapłaty skierować sprawę do sądu i komornika.

Poręczyciel nie jest przy tym bezbronny. Może podnosić te same zarzuty co dłużnik, np. że część kosztów jest nienależna albo że kwota została źle wyliczona. Jeśli bank wyzbył się zabezpieczenia, np. zwolnił inną formę zabezpieczenia bez uzasadnienia, odpowiada wobec poręczyciela za wynikłą szkodę (art. 887).

Jest też przepis, o którym warto pamiętać przy poręczeniu dla osoby starszej lub chorej. Zgodnie z art. 883 § 3 w razie śmierci dłużnika poręczyciel nie może powoływać się na ograniczenie odpowiedzialności spadkobierców wynikające z prawa spadkowego. Dług nie znika więc dla poręczyciela, nawet jeśli spadkobiercy odrzucą spadek.

Poręczenie a BIK i zdolność kredytowa poręczyciela

Poręczenie wpływa na finanse poręczyciela od dnia podpisu. BIK wskazuje, że w raporcie widać zobowiązania zaciągnięte samodzielnie oraz te, w których klient występuje jako poręczyciel lub współkredytobiorca. Poręczyciel może więc na bieżąco sprawdzać, czy poręczony kredyt jest spłacany terminowo. Jak czytać raport, opisujemy w artykule BIK - jakie dane widzi bank i jak sprawdzić raport.

Banki i większość firm pożyczkowych biorą pod uwagę przy ocenie zdolności także zobowiązania poręczone. Ich polityka jest różna, ale często poręczony kredyt traktowany jest jako potencjalne obciążenie budżetu poręczyciela. Skutki są odczuwalne szczególnie przy wnioskach o kredyt hipoteczny, gdzie liczy się każda złotówka zdolności. Szerzej piszemy o tym w poradniku Zdolność kredytowa - co wpływa i jak ją poprawić?.

Jeśli dłużnik zacznie spóźniać się ze spłatą, opóźnienia mogą odbić się również na historii kredytowej poręczyciela. To kolejny powód, żeby regularnie sprawdzać raport, a nie czekać na pismo z banku.

Dwie przyjaciółki przy stole w kawiarni rozmawiające nad kartką z notatkami, obie uśmiechnięte

Poręczyciel a współkredytobiorca

Te dwie role często się myli, a różnią się pozycją wobec banku i kredytu.

Cecha Poręczyciel Współkredytobiorca
Strona umowy kredytu nie, podpisuje odrębną umowę poręczenia tak, podpisuje umowę kredytu
Dochód w ocenie zdolności służy jako zabezpieczenie, zwykle nie zwiększa zdolności kredytobiorcy jest sumowany z dochodem kredytobiorcy
Dostęp do środków brak zależy od ustaleń, formalnie jest kredytobiorcą
Odpowiedzialność jak współdłużnik solidarny, w granicach poręczenia solidarna za cały kredyt
Widoczność w BIK tak, jako poręczyciel tak, jako kredytobiorca

W praktyce współkredytobiorca pomaga uzyskać kredyt, a poręczyciel zabezpiecza jego spłatę. W obu przypadkach ryzyko jest poważne. Poręczyciel ma jednak mniejszy wpływ na umowę kredytu i nie decyduje o sposobie wydania pieniędzy.

Od poręczenia cywilnego trzeba odróżnić poręczenie wekslowe, tzw. awal, podpisywane na wekslu. Rządzi się ono Prawem wekslowym i ma inne zasady dochodzenia zapłaty. Jeśli bank prosi o podpis na wekslu, warto zapytać wprost, jaki dokument jest podpisywany i w jakim celu.

Poręczenie w małżeństwie

Poręczenie może dotknąć rodzinę poręczyciela. Art. 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rozróżnia dwie sytuacje:

  • poręczenie za zgodą małżonka - bank może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków,
  • poręczenie bez zgody małżonka - bank może żądać zaspokojenia z majątku osobistego poręczyciela, jego wynagrodzenia za pracę i dochodów z innej działalności zarobkowej, ale co do zasady nie z pozostałego majątku wspólnego.

Wiele banków prosi o zgodę małżonka poręczyciela właśnie po to, żeby mieć dostęp do majątku wspólnego. Podpis małżonka rozszerza więc ryzyko na całe gospodarstwo domowe. Decyzję warto podjąć wspólnie i po lekturze umowy.

Gdy dłużnik przestaje spłacać: prawa poręczyciela

Art. 880 Kodeksu cywilnego nakłada na bank obowiązek niezwłocznego zawiadomienia poręczyciela o opóźnieniu dłużnika. Wczesna informacja daje czas na reakcję, zanim zadłużenie urośnie o odsetki i koszty.

Co można zrobić w takiej sytuacji:

  1. Porozmawiać z kredytobiorcą i ustalić, czy problem jest przejściowy.
  2. Skontaktować się z bankiem i zapytać o wysokość zaległości, możliwość restrukturyzacji lub zmiany harmonogramu.
  3. Spłacić zaległość, jeśli pozwala to uniknąć wypowiedzenia umowy i narastania kosztów.
  4. Zachować dowody wpłat i powiadomić dłużnika o zapłacie. Art. 885 wymaga niezwłocznego zawiadomienia dłużnika o spłacie długu, inaczej poręczyciel może stracić roszczenie o zwrot, jeśli dłużnik zapłaci po raz drugi.

Poręczyciel, który zapłacił cudzy dług, nie traci pieniędzy bezpowrotnie. Na podstawie art. 518 § 1 pkt 1 Kodeksu cywilnego nabywa spłaconą wierzytelność do wysokości dokonanej zapłaty. Może więc dochodzić zwrotu od kredytobiorcy, także na drodze sądowej. Skuteczność zależy jednak od tego, czy dłużnik ma z czego oddać.

Jak ograniczyć ryzyko przed podpisem

Przed udzieleniem poręczenia warto przeprowadzić prosty test: czy poręczyciel jest w stanie spłacić ten kredyt samodzielnie, nie zadłużając się dodatkowo? Jeśli odpowiedź brzmi „nie”, poręczenie jest ryzykiem, którego nie da się udźwignąć.

Lista kontrolna przed podpisem:

  • kwota i okres - na jaką kwotę i do kiedy obowiązuje poręczenie,
  • zakres - czy obejmuje tylko kapitał, czy także odsetki, odsetki za opóźnienie i koszty windykacji,
  • dostęp do informacji - jak bank będzie informował o opóźnieniach i czy poręczyciel może sprawdzać saldo,
  • własne plany kredytowe - czy w najbliższych latach poręczyciel planuje kredyt hipoteczny lub inny większy kredyt,
  • umowa z kredytobiorcą - pisemne ustalenia między stronami, np. zobowiązanie do informowania o problemach ze spłatą,
  • budżet kredytobiorcy - czy rata jest realna przy obecnym dochodzie, co można ocenić, licząc ratę kredytu i porównując ją z miesięcznym budżetem.

Pomaga też uczciwa rozmowa z osobą proszącą o poręczenie. Warto zapytać, dlaczego bank wymaga dodatkowego zabezpieczenia, jaka jest kwota raty i co kredytobiorca zrobi, jeśli straci dochód. Bank prosi o poręczyciela zwykle wtedy, gdy sam ocenia ryzyko jako podwyższone. Ta informacja nie przesądza o odmowie, ale powinna być brana pod uwagę. Jeśli po rozmowie pojawiają się wątpliwości, można zaproponować inną formę pomocy, np. pożyczkę mniejszej kwoty na piśmie albo wsparcie w obniżeniu wnioskowanej kwoty kredytu.

Wycofanie się z poręczenia po udzieleniu kredytu co do zasady wymaga zgody banku. Wyjątek dotyczy bezterminowego poręczenia za dług przyszły, które można odwołać w każdym czasie przed powstaniem długu (art. 878 § 2). Po wypłacie kredytu bank zwykle zwolni poręczyciela tylko wtedy, gdy dostanie inne zabezpieczenie, np. nowego poręczyciela.

Najczęstsze pytania

Czy bank musi najpierw ścigać dłużnika, zanim zażąda zapłaty od poręczyciela?

Nie, jeśli umowa nie stanowi inaczej. Poręczyciel odpowiada jak współdłużnik solidarny, więc bank może żądać zapłaty bezpośrednio od niego po powstaniu zaległości wymagalnej.

Czy poręczenie widać w BIK?

Tak. W raporcie BIK widać zobowiązania, w których klient występuje jako poręczyciel, wraz z historią spłat. Pozwala to na bieżąco kontrolować, czy poręczony kredyt jest spłacany.

Czy poręczenie obniża zdolność kredytową?

Może. Banki i firmy pożyczkowe przy ocenie zdolności zwykle uwzględniają również zobowiązania poręczone. Wpływ zależy od polityki instytucji i wysokości poręczonego kredytu.

Czy po śmierci kredytobiorcy poręczyciel nadal odpowiada?

Tak. Poręczyciel nie może powoływać się na ograniczenie odpowiedzialności spadkobierców wynikające z prawa spadkowego. Dług, za który poręczył, pozostaje jego zobowiązaniem w granicach umowy poręczenia.

Czy mogę odzyskać pieniądze, które spłaciłem za dłużnika?

Tak. Poręczyciel, który spłacił dług, nabywa spłaconą wierzytelność i może dochodzić jej od dłużnika. W praktyce odzyskanie zależy od sytuacji majątkowej kredytobiorcy.

Źródła

Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi indywidualnej rekomendacji finansowej ani obietnicy uzyskania kredytu.