Pierwsza pożyczka za darmo - gdzie są haczyki?

Reklama obiecuje 0 zł kosztów, RRSO 0% i decyzję w kilkanaście minut. Kwota wystarcza na naprawę pralki albo rachunek, który przyszedł przed wypłatą. Dla osoby, która potrzebuje kilkuset złotych na trzy tygodnie, taka oferta wygląda jak najprostsze rozwiązanie.

Pierwsza pożyczka za darmo rzeczywiście może nic nie kosztować. Firma pożyczkowa traktuje ją jako koszt pozyskania klienta i liczy, że ten wróci po kolejne, już płatne pożyczki. Problem pojawia się wtedy, gdy klient nie spełni warunków promocji albo nie zdąży oddać pieniędzy w terminie.

Haczyki rzadko ukrywają się w drobnym druku w dosłownym sensie. Najczęściej są opisane w regulaminie promocji, formularzu informacyjnym i umowie. Dotyczą terminowej spłaty, maksymalnej kwoty, płatnych usług dodatkowych, przedłużenia terminu i warunków kolejnej pożyczki.

W tym artykule wyjaśniamy, co oznacza „za darmo” w praktyce, co może kosztować opóźnienie i jak sprawdzić ofertę przed podpisaniem umowy. Zasady wynikają z ustawy o kredycie konsumenckim i Kodeksu cywilnego, a przykłady liczbowe są ilustracyjne.

Co oznacza „za darmo” w pożyczce

Pożyczka jest darmowa, gdy całkowita kwota do zapłaty równa się kwocie wypłaconej. Klient pożycza 1500 zł i oddaje 1500 zł. RRSO wynosi wtedy 0%, bo nie ma żadnych kosztów kredytu: odsetek, prowizji ani obowiązkowych opłat. Jak czytać ten wskaźnik, wyjaśniamy w artykule RRSO - co to jest?.

Promocja ma zwykle kilka warunków:

nowy klient - oferta dotyczy pierwszej pożyczki w danej firmie, czasem także osób, które nie korzystały z niej od dłuższego czasu,
limit kwoty - darmowa jest pożyczka do określonej kwoty, wyższa kwota może być płatna w całości,
krótki okres - najczęściej kilkadziesiąt dni,
terminowa spłata - w niektórych umowach zerowy koszt zależy od oddania pieniędzy na czas,
pozytywna ocena zdolności kredytowej - darmowa pożyczka nie jest udzielana każdemu.

Ostatni punkt jest ważny. Instytucja pożyczkowa musi uzależnić udzielenie pożyczki od pozytywnej oceny zdolności kredytowej. Korzysta w tym celu z danych BIK i biur informacji gospodarczej. Reklama „bez sprawdzania” powinna więc budzić ostrożność.

Haczyk 1: warunek terminowej spłaty

Najczęstsza pułapka to promocja warunkowa. Umowa przewiduje, że koszty wynoszą 0 zł tylko przy spłacie w terminie. Po jego przekroczeniu klient może stracić promocję i zapłacić koszty, które umowa przewiduje dla pożyczki standardowej.

Prezes UOKiK zajmował się takimi praktykami w 2018 r. W decyzjach wobec dwóch firm pożyczkowych urząd wskazał, że reklamowały one pierwszą pożyczkę „za darmo”, a w umowach zastrzegały warunek terminowej spłaty. W jednym z opisanych przypadków spóźnienie przy pożyczce 2000 zł oznaczało prowizję 500 zł. Firmy zostały ukarane łącznie kwotą ponad 1,65 mln zł.

Od tego czasu przepisy zaostrzono. Pozaodsetkowe koszty kredytu podlegają limitowi z art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim. Dla pożyczki na 30 dni lub dłużej limit wynosi 10% kwoty pożyczki plus 10% w skali roku, maksymalnie 45% kwoty. Dla pożyczki krótszej niż 30 dni limit wynosi 5% kwoty.

Przykład ilustracyjny: pożyczka 1500 zł na 30 dni. Maksymalne pozaodsetkowe koszty wynoszą 150 zł + 1500 zł × 30/365 × 10%, czyli około 162,33 zł. Odsetki nie mogą przekroczyć odsetek maksymalnych. Przy stopie referencyjnej NBP 3,75% to 14,5% w skali roku, czyli około 17,88 zł za 30 dni. Jeśli umowa pozwala odebrać promocję po opóźnieniu, klient ryzykuje kwotę tego rzędu, a nie tylko drobne odsetki za kilka dni zwłoki.

Dlatego przed podpisaniem umowy trzeba sprawdzić jedno zdanie: co dzieje się z kosztami, jeśli spłata nastąpi po terminie.

Haczyk 2: koszty opóźnienia

Niezależnie od promocji opóźnienie w spłacie kosztuje. Kredytodawca może naliczać odsetki za opóźnienie i pobierać opłaty z tytułu zaległości, np. za wezwania do zapłaty, jeśli przewiduje je umowa.

Obowiązują tu dwa ograniczenia:

odsetki za opóźnienie nie mogą przekroczyć odsetek maksymalnych za opóźnienie, czyli dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie; przy stopie referencyjnej 3,75% to 18,5% w skali roku,
łączna kwota opłat za zaległości i odsetek za opóźnienie nie może przekroczyć kwoty odsetek maksymalnych za opóźnienie liczonych od zaległej kwoty (art. 33a ustawy o kredycie konsumenckim).

Przykład ilustracyjny: zaległość 1500 zł trwa 20 dni. Odsetki maksymalne za opóźnienie wynoszą 1500 zł × 18,5% × 20/365, czyli około 15,21 zł. Tyle łącznie mogą wynieść odsetki za opóźnienie i opłaty windykacyjne za ten okres.

Poważniejszym skutkiem opóźnienia bywa wpis w historii kredytowej. Instytucja pożyczkowa przekazuje informację o udzielonej pożyczce do BIK, a informacje o zaległościach mogą trafić do BIK lub biura informacji gospodarczej. Przy zaległości powyżej 60 dni i spełnieniu warunków z Prawa bankowego dane mogą być przetwarzane bez zgody klienta do 5 lat. Więcej piszemy w tekście BIK - jakie dane widzi bank i jak sprawdzić raport.

Dwie przyjaciółki na kanapie porównujące coś w telefonie i śmiejące się, z herbatą na stoliku

Haczyk 3: płatne usługi dodatkowe

Pożyczka może być darmowa, a mimo to proces wnioskowania proponuje płatne dodatki. Mogą to być szybsza ścieżka rozpatrzenia wniosku, ubezpieczenie, pakiet assistance albo raport kredytowy.

Warto rozróżnić dwie sytuacje:

dodatek dobrowolny - można go odznaczyć i nadal dostać pożyczkę na tych samych warunkach,
dodatek warunkujący - bez niego pożyczka nie zostanie udzielona albo będzie droższa.

Koszty usług dodatkowych wymaganych do uzyskania kredytu lub uzyskania go na oferowanych warunkach wchodzą do całkowitego kosztu kredytu. Wtedy pożyczka przestaje być darmowa, a RRSO nie może wynosić 0%. Jeśli formularz pokazuje RRSO 0%, a w trakcie wniosku pojawia się obowiązkowa opłata, to sygnał, żeby przerwać proces i dokładnie przeczytać dokumenty.

Haczyk 4: przedłużenie terminu

Gdy zbliża się termin spłaty, a pieniędzy brakuje, firma może zaproponować przedłużenie. Taka usługa jest zwykle płatna. Przedłużenie darmowej pożyczki może więc wygenerować koszt, którego w reklamie nie było.

Ustawa ogranicza takie praktyki. Jeżeli w ciągu 120 dni od wypłaty spłata zostaje odroczona, koszty odroczenia wlicza się do limitu pozaodsetkowych kosztów pierwotnej pożyczki (art. 36b). Limit nie zwiększa się więc z każdym przedłużeniem. Mimo to przedłużenie kosztuje, a zadłużenie trwa dłużej.

Zanim zgodzisz się na przedłużenie, zapytaj o łączną kwotę do zapłaty w nowym terminie i porównaj ją z kosztem innego rozwiązania, np. rozłożenia płatności u wierzyciela, któremu masz zapłacić.

Haczyk 5: kolejna pożyczka już nie jest darmowa

Model biznesowy darmowej pożyczki opiera się na powrotach klientów. Po spłacie pierwszej pożyczki klient zwykle dostaje propozycję wyższej kwoty na standardowych warunkach.

Tu działa art. 36c ustawy. Jeżeli ta sama firma lub podmiot z nią powiązany udzieli kolejnych pożyczek w ciągu 120 dni od wypłaty pierwszej, zanim klient ją w całości spłacił, limit pozaodsetkowych kosztów liczy się od kwoty pierwszej pożyczki, a koszty wszystkich pożyczek się sumuje. To ogranicza tzw. rolowanie, ale nie sprawia, że kolejne pożyczki są tanie.

Jeżeli potrzeba finansowania powtarza się co miesiąc, problem leży w budżecie, a nie w wyborze firmy. Wtedy warto rozważyć dłuższą pożyczkę w ratach albo kredyt w banku, a przede wszystkim przegląd stałych wydatków.

Jak sprawdzić ofertę przed podpisaniem

Lista kontrolna przed wzięciem darmowej pożyczki:

Legalność firmy - czy jest w rejestrze instytucji pożyczkowych prowadzonym przez KNF.
Formularz informacyjny - czy całkowita kwota do zapłaty równa się kwocie pożyczki, a RRSO wynosi 0%.
Warunek promocji - co się dzieje z kosztami przy spłacie po terminie.
Opłaty dodatkowe - czy któraś jest obowiązkowa.
Koszt przedłużenia - ile kosztuje i jak się go zamawia.
Termin spłaty - czy realnie zdążysz oddać pieniądze z najbliższej wypłaty.
Tabela opłat - wysokość opłat za wezwania i inne czynności windykacyjne.

Firma zawierająca umowę musi przekazać umowę na trwałym nośniku oraz wzór oświadczenia o odstąpieniu. Od umowy pożyczki można odstąpić w ciągu 14 dni bez podania przyczyny. Aktualne oferty pożyczek krótkoterminowych porównujemy w zestawieniu chwilówek.

Kiedy darmowa pożyczka ma sens

Darmowa pożyczka może być rozsądna, gdy spełnione są trzy warunki jednocześnie: potrzeba jest jednorazowa, kwota jest niewielka, a spłata nastąpi z pewnego wpływu przed terminem. Przykładem jest brakująca kwota na rachunek kilka dni przed wypłatą.

Przed złożeniem wniosku warto zapisać w kalendarzu datę spłaty i ustawić przypomnienie kilka dni wcześniej. Dobrze też sprawdzić, jak długo księguje się przelew na rachunek firmy pożyczkowej. Przelew wysłany w ostatnim dniu wieczorem może zostać zaksięgowany dopiero następnego dnia roboczego, a o terminie decyduje zwykle data wpływu określona w umowie.

Nie ma sensu, gdy pożyczka ma spłacić inną pożyczkę, gdy termin spłaty zależy od niepewnego dochodu albo gdy klient bierze darmowe pożyczki w kolejnych firmach, żeby spłacać poprzednie. Taki schemat szybko prowadzi do sytuacji, w której koszty rosną szybciej niż dochody.

Najczęstsze pytania

Czy pierwsza pożyczka za darmo jest naprawdę bezpłatna?

Może być, jeśli całkowita kwota do zapłaty równa się kwocie pożyczki, RRSO wynosi 0%, a klient spłaci pożyczkę w terminie i nie zamówi płatnych dodatków. Kluczowe jest sprawdzenie, czy promocja zależy od terminowej spłaty.

Co się stanie, jeśli spóźnię się z oddaniem darmowej pożyczki?

Firma może naliczać odsetki za opóźnienie i opłaty przewidziane w umowie, w granicach limitu odsetek maksymalnych za opóźnienie. Jeśli umowa uzależnia promocję od terminowej spłaty, mogą pojawić się także standardowe koszty pożyczki w granicach ustawowego limitu. Zaległość może trafić do BIK lub biura informacji gospodarczej.

Czy darmowa pożyczka jest widoczna w BIK?

Instytucja pożyczkowa przekazuje informację o udzielonej pożyczce do BIK. Terminowa spłata nie jest wpisem negatywnym, ale bank przy kolejnym wniosku widzi historię korzystania z pożyczek.

Czy mogę wziąć darmową pożyczkę w kilku firmach naraz?

Formalnie każda firma ocenia wniosek osobno. Kilka równoległych pożyczek zwiększa jednak sumę do spłaty w krótkim terminie i ryzyko opóźnienia. Każda kolejna firma widzi też wcześniejsze zobowiązania.

Czy darmowa pożyczka może mieć ukryte koszty?

Koszty nie powinny być ukryte, bo muszą wynikać z formularza informacyjnego i umowy. Najczęściej dotyczą opóźnienia, przedłużenia, usług dodatkowych i kolejnych pożyczek. Wszystkie te elementy trzeba sprawdzić przed podpisem.

Źródła

Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi indywidualnej rekomendacji finansowej ani obietnicy uzyskania kredytu.