Umowa podpisana, pieniądze na koncie, a po kilku dniach okazuje się, że plan się zmienił. Remont przesunięto, samochód kupił ktoś inny, a w innym banku pojawiła się tańsza oferta. Albo dopiero po spokojnej lekturze harmonogramu widać, ile naprawdę kosztuje kredyt z ubezpieczeniem i prowizją.
Odstąpienie od umowy kredytu konsumenckiego jest możliwe w ciągu 14 dni bez podawania przyczyny. Prawo wynika z art. 53 ustawy o kredycie konsumenckim. Przy kredycie hipotecznym analogiczne uprawnienie daje art. 42 ustawy o kredycie hipotecznym. Kredytodawca nie może go wyłączyć ani ograniczyć w umowie.
Odstąpienie nie jest jednak darmowym „cofnięciem” wszystkiego. Trzeba oddać wypłaconą kwotę wraz z odsetkami za dni, w których pieniądze były w dyspozycji klienta. Nie płaci się natomiast prowizji ani innych opłat, poza bezzwrotnymi kosztami poniesionymi na rzecz organów administracji publicznej.
W artykule przechodzimy przez cały proces: od liczenia terminu, przez treść oświadczenia, po rozliczenie z bankiem. Na końcu porównujemy odstąpienie z wcześniejszą spłatą, bo po upływie 14 dni to druga droga wyjścia z kredytu.
Kto i kiedy może odstąpić od umowy
Prawo odstąpienia przysługuje konsumentowi, czyli osobie fizycznej zaciągającej kredyt na cel niezwiązany z działalnością gospodarczą. Dotyczy umów o kredyt konsumencki, a więc m.in.:
- kredytu gotówkowego i pożyczki, także z firmy pożyczkowej,
- kredytu ratalnego na zakupy w sklepie,
- kredytu konsolidacyjnego do kwoty objętej ustawą,
- kredytu na remont niezabezpieczonego hipoteką.
Ustawa o kredycie konsumenckim obejmuje umowy do 255 550 zł albo równowartości tej kwoty w innej walucie. Wyjątkiem jest kredyt na remont domu lub mieszkania niezabezpieczony hipoteką, który mieści się w ustawie także powyżej tego progu. Kredyt hipoteczny ma własne przepisy, ale zasada 14 dni działa w nim podobnie.
Prawo nie przysługuje przedsiębiorcy, który bierze kredyt na firmę. Nie mają go też umowy wyłączone z ustawy, np. pożyczki lombardowe regulowane odrębnie.
Jak liczyć 14 dni
Termin biegnie od dnia zawarcia umowy. Jeżeli umowa nie zawiera wszystkich elementów wymaganych przez art. 30 ustawy, np. RRSO, całkowitej kwoty do zapłaty czy harmonogramu, termin liczy się od dnia dostarczenia wszystkich brakujących elementów.
Najważniejsze zasady:
- termin liczy się od zawarcia umowy, a nie od wypłaty pieniędzy,
- do zachowania terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem, nie musi ono w tym czasie dotrzeć do banku,
- oświadczenie trzeba złożyć pod adres wskazany przez kredytodawcę lub pośrednika we wzorze oświadczenia.
Przykład ilustracyjny: umowa podpisana w poniedziałek 5 października. Czternasty dzień przypada w poniedziałek 19 października. Oświadczenie wysłane tego dnia, np. listem poleconym, zachowuje termin, nawet jeśli bank otrzyma je kilka dni później.
Przy kredycie hipotecznym ustawa wprost wskazuje, że wystarczy nadanie przed upływem terminu przesyłki poleconej u operatora pocztowego albo wysłanie oświadczenia na adres do doręczeń elektronicznych.
Wzór oświadczenia i sposób złożenia
Kredytodawca lub pośrednik ma obowiązek przekazać przy zawarciu umowy wzór oświadczenia o odstąpieniu, na trwałym nośniku. Wzór zawiera nazwę i adres kredytodawcy, a także adres do doręczeń elektronicznych, jeśli instytucja go ma. Warto go odszukać od razu po podpisaniu umowy.
Oświadczenie może być krótkie. Powinno zawierać:
- Imię, nazwisko i adres konsumenta.
- Numer i datę zawarcia umowy.
- Jednoznaczne zdanie o odstąpieniu od umowy na podstawie art. 53 ustawy o kredycie konsumenckim.
- Datę i podpis, jeśli oświadczenie ma formę papierową.
Najbezpieczniej złożyć je w sposób, który zostawia dowód: listem poleconym, osobiście w oddziale z potwierdzeniem przyjęcia albo kanałem wskazanym przez kredytodawcę we wzorze. Jeśli bank przewiduje odstąpienie przez bankowość elektroniczną, warto zapisać potwierdzenie z systemu.
Co trzeba zwrócić i w jakim terminie
Art. 54 ustawy o kredycie konsumenckim określa rozliczenie:
- konsument zwraca wypłaconą kwotę kredytu wraz z odsetkami za okres od dnia wypłaty do dnia spłaty,
- zwrot powinien nastąpić niezwłocznie, nie później niż w 30 dni od złożenia oświadczenia,
- dniem spłaty jest dzień przekazania pieniędzy kredytodawcy,
- kredytodawcy nie przysługują żadne inne opłaty, z wyjątkiem bezzwrotnych kosztów poniesionych na rzecz organów administracji publicznej.
Oznacza to, że prowizja za udzielenie kredytu nie należy się kredytodawcy. Jeśli została pobrana z góry albo potrącona z wypłaty, powinna zostać rozliczona. Przy kredycie, w którym prowizję doliczono do kwoty kredytu, zwraca się faktycznie wypłaconą kwotę, a nie kwotę powiększoną o prowizję.
Przykład ilustracyjny: kredyt 20 000 zł z oprocentowaniem nominalnym 10% w skali roku. Pieniądze wpłynęły na konto, a klient oddał je po 20 dniach od wypłaty. Odsetki wynoszą 20 000 zł × 10% × 20/365, czyli około 109,59 zł. Do zwrotu jest więc około 20 109,59 zł, bez prowizji i innych opłat. Im szybciej nastąpi zwrot, tym niższe odsetki.
Zanim odeślesz pieniądze, poproś kredytodawcę o dokładną kwotę i numer rachunku do zwrotu. Unikniesz niedopłaty kilku złotych, która mogłaby urosnąć o odsetki za opóźnienie.
Co z ubezpieczeniem i usługami dodatkowymi
Kredyt często sprzedawany jest razem z ubezpieczeniem na życie, od utraty pracy albo z pakietem assistance. Art. 55 ustawy o kredycie konsumenckim przewiduje, że jeżeli z umową o kredyt związana jest usługa dodatkowa świadczona przez kredytodawcę lub osobę trzecią na podstawie umowy z kredytodawcą, odstąpienie od kredytu jest skuteczne także wobec tej usługi.
W praktyce ubezpieczenie grupowe oferowane przez bank razem z kredytem upada wraz z kredytem. Warto jednak po odstąpieniu sprawdzić, czy składka została rozliczona. Jeśli składka była finansowana z kredytu, powinna zostać uwzględniona w rozliczeniu kwoty do zwrotu.
Inaczej jest z ubezpieczeniem kupionym samodzielnie, poza bankiem i bez związku z umową kredytu. Taka polisa rządzi się własnymi zasadami i trzeba ją wypowiedzieć osobno.
Kredyt wiązany: zakupy na raty
Kredyt wiązany to kredyt przeznaczony na zakup konkretnego towaru lub usługi, np. pralki w sklepie albo kursu, gdy pieniądze trafiają bezpośrednio do sprzedawcy. Tu rozliczenie jest inne.
Po odstąpieniu od takiego kredytu sprzedawca zwraca kredytodawcy otrzymane pieniądze. Konsument płaci odsetki od dnia wydania towaru lub rozpoczęcia usługi do dnia złożenia oświadczenia. Jeżeli towar został już wydany, sprzedawca zachowuje roszczenie o zapłatę ceny, chyba że konsument niezwłocznie zwróci towar, a sprzedawca go przyjmie. Odstąpienie od kredytu nie oznacza więc automatycznie rezygnacji z zakupu.
Działa to też w drugą stronę. Jeśli konsument skutecznie odstąpi od umowy zakupu, np. zawartej przez internet, odstąpienie jest skuteczne także wobec kredytu wiązanego (art. 57).
Odstąpienie czy wcześniejsza spłata
Po upływie 14 dni odstąpienie nie jest już możliwe, ale kredyt konsumencki zawsze można spłacić przed terminem. Różnica leży w kosztach.
| Kwestia | Odstąpienie w 14 dni | Wcześniejsza spłata |
|---|---|---|
| Termin | 14 dni od zawarcia umowy | w dowolnym momencie |
| Odsetki | za dni od wypłaty do spłaty | za okres faktycznego korzystania z kredytu |
| Prowizja i opłaty | nie należą się kredytodawcy | obniżenie kosztów proporcjonalnie do skrócenia okresu |
| Rekompensata dla kredytodawcy | brak | możliwa w określonych przypadkach i limitach |
| Usługi dodatkowe | wygasają razem z kredytem | zależnie od umowy, zwykle zwrot części składki |
Wcześniejsza spłata również obniża całkowity koszt, ale zasady zwrotu prowizji są bardziej złożone. Opisujemy je w artykule Wcześniejsza spłata kredytu - zwrot prowizji. Jeśli jesteś jeszcze w terminie 14 dni, odstąpienie jest zwykle korzystniejsze.
Kiedy odstąpienie ma sens
Najczęstsze sytuacje, w których warto rozważyć odstąpienie:
- znalazłeś tańszą ofertę - porównaj RRSO i całkowitą kwotę do zapłaty, a nowy kredyt zaciągnij dopiero, gdy wiesz, że dostaniesz decyzję. Pomoże porównanie kredytów gotówkowych i tekst o RRSO,
- cel kredytu przestał istnieć - pieniądze leżą na koncie, a odsetki biegną,
- koszty okazały się wyższe, niż zakładałeś - np. przez ubezpieczenie dołączone do umowy,
- zmieniła się sytuacja w domu - np. niepewność zatrudnienia.
Odstąpienie wymaga jednak posiadania całej kwoty w ciągu 30 dni. Jeśli pieniądze zostały już wydane, a nie ma z czego ich oddać, samo oświadczenie nie rozwiąże problemu. Niespłacenie kwoty w terminie oznacza zaległość, którą kredytodawca będzie dochodził.
Najczęstsze błędy przy odstąpieniu
Procedura jest prosta, ale kilka pomyłek potrafi ją skomplikować:
- wysłanie oświadczenia na zły adres - np. na ogólny adres infolinii zamiast adresu ze wzoru oświadczenia; trudniej wtedy wykazać zachowanie terminu,
- brak dowodu wysłania - zwykły list albo rozmowa telefoniczna nie zostawiają śladu, którym można się posłużyć w reklamacji,
- zwrot niepełnej kwoty - klient oddaje kwotę kredytu bez odsetek za dni korzystania z pieniędzy i zostaje z niewielką zaległością,
- przelew po 30 dniach - po tym terminie kredytodawca może naliczać odsetki za opóźnienie,
- zakładanie, że ubezpieczenie wygaśnie samo - przy polisie kupionej poza bankiem trzeba złożyć osobną rezygnację.
Po zakończeniu rozliczenia warto poprosić kredytodawcę o potwierdzenie, że umowa została rozliczona i nie ma wobec niej żadnych należności. Po kilku tygodniach można sprawdzić w raporcie BIK, czy status zobowiązania został zaktualizowany.
Najczęstsze pytania
Czy muszę podać powód odstąpienia od umowy kredytu?
Nie. Ustawa daje prawo odstąpienia bez podania przyczyny w ciągu 14 dni od zawarcia umowy. Kredytodawca nie może uzależniać skuteczności odstąpienia od uzasadnienia.
Czy muszę zapłacić prowizję po odstąpieniu od kredytu?
Nie. Po odstąpieniu kredytodawcy nie przysługują żadne opłaty poza odsetkami za okres od wypłaty do spłaty oraz bezzwrotnymi kosztami poniesionymi na rzecz organów administracji publicznej.
Co jeśli oświadczenie dotrze do banku po 14 dniach?
Liczy się data wysłania. Do zachowania terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem na adres wskazany przez kredytodawcę. Warto zachować dowód nadania.
Czy można odstąpić od kredytu hipotecznego?
Tak. Ustawa o kredycie hipotecznym przewiduje 14 dni na odstąpienie bez podania przyczyny. Konsument zwraca wypłaconą kwotę z odsetkami w ciągu 30 dni od złożenia oświadczenia.
Czy odstąpienie od kredytu dotyczy pożyczki z firmy pożyczkowej?
Tak, jeśli jest to umowa o kredyt konsumencki, czyli pożyczka udzielona konsumentowi przez instytucję pożyczkową. Zasady terminu i rozliczenia są takie same jak w banku.
Źródła
- Ustawa o kredycie konsumenckim, tekst jednolity - ELI
- Ustawa o kredycie hipotecznym, tekst jednolity - ELI
- Kredyty konsumenckie - serwis finansowy UOKiK
- Rzecznik Finansowy
Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi indywidualnej rekomendacji finansowej ani obietnicy uzyskania kredytu.