Wiele osób dowiaduje się o kradzieży tożsamości z listu. Firma windykacyjna wzywa do spłaty pożyczki, o której nigdy nie słyszeli. Albo bank odrzuca wniosek o kredyt hipoteczny, bo w historii widnieje zaległość w firmie pożyczkowej. Do tego momentu mogą minąć miesiące, a dług rośnie o odsetki i koszty.

Kradzież tożsamości i kredyt zaciągnięty na cudze dane to przestępstwo, ale jego skutki trzeba odkręcać samodzielnie: zgłaszać, reklamować, pilnować terminów. Im wcześniej wykryjesz problem, tym prostsza droga. Dlatego warto wiedzieć, gdzie sprawdzić swoje zobowiązania, zanim ktoś przyśle wezwanie.

W tym poradniku wskazujemy bazy, w których warto się sprawdzić, pokazujemy, jak czytać wyniki, i opisujemy kolejne kroki, jeśli znajdziesz kredyt, którego nie brałeś. Nie zastępujemy porady prawnej. Przy sprawie sądowej warto skonsultować się z adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem konsumentów.

Skąd przestępcy mają dane

Do wyłudzenia kredytu zwykle wystarczy imię, nazwisko, PESEL, numer dowodu i adres. Czasem potrzebny jest też skan lub zdjęcie dokumentu. Te dane wyciekają na kilka sposobów:

  • zgubiony lub skradziony dowód osobisty,
  • skan dowodu wysłany w odpowiedzi na fałszywe ogłoszenie o pracę, wynajmie czy sprzedaży,
  • fałszywe strony, na których ofiara sama wpisuje dane,
  • wycieki z firm i instytucji, które przechowują dane klientów,
  • zdjęcia dokumentów przechowywane w poczcie lub chmurze po włamaniu na konto.

Przestępca z takim kompletem może złożyć wniosek w firmie pożyczkowej online, otworzyć konto w banku albo kupić telefon na raty. Część instytucji weryfikuje tożsamość starannie, część słabiej. Dlatego sprawdzanie się w kilku bazach ma sens nawet wtedy, gdy nie podejrzewasz niczego konkretnego.

Gdzie sprawdzić, czy ktoś wziął kredyt na twoje dane

Nie istnieje jeden rejestr wszystkich zobowiązań. Warto zajrzeć w kilka miejsc:

Miejsce Co pokazuje Czy za darmo
BIK Kredyty i pożyczki z banków, SKOK-ów i wielu firm pożyczkowych, zapytania kredytowe Kopia danych na podstawie art. 15 RODO bezpłatnie raz na 6 miesięcy, raport BIK płatny
BIG InfoMonitor Zaległości wpisane przez wierzycieli, zapytania o ciebie z ostatnich 12 miesięcy Raport o sobie bezpłatnie raz na 6 miesięcy
KRD Zaległości wpisane przez wierzycieli Raport o sobie bezpłatnie raz na 6 miesięcy
ERIF Zaległości wpisane przez wierzycieli Usługa „sprawdź siebie” po założeniu konta, bezpłatnie raz na 6 miesięcy
mObywatel Historia sprawdzeń twojego numeru PESEL w rejestrze zastrzeżeń Bezpłatnie

BIK zbiera informacje o kredytach, także spłacanych terminowo, oraz o wnioskach kredytowych. Biura informacji gospodarczej, takie jak BIG InfoMonitor, KRD i ERIF, gromadzą przede wszystkim informacje o zaległościach. Ustawa o udostępnianiu informacji gospodarczych przewiduje, że konsument może bezpłatnie sprawdzić informacje o sobie w biurze nie częściej niż raz na 6 miesięcy.

Najwięcej o kredytach powie BIK. Nie każda firma pożyczkowa przekazuje jednak dane do tej bazy. Część wierzycieli wpisuje dłużników tylko do biur informacji gospodarczej, dlatego sam raport BIK nie daje pełnego obrazu. Więcej o firmach działających poza BIK piszemy w artykule Kredyt bez BIK - czy to możliwe i na co uważać?.

Jak czytać raport BIK pod kątem wyłudzeń

W raporcie BIK zwróć uwagę na trzy obszary:

  1. Zobowiązania aktywne i zamknięte. Sprawdź każdą pozycję: nazwę instytucji, datę otwarcia, kwotę. Obcy kredyt może być już „spłacony”, jeśli przestępca oddał pierwszą pożyczkę, żeby uwiarygodnić się przed kolejną.
  2. Zapytania kredytowe. Pokazują, gdzie składano wnioski na twoje dane, nawet jeśli skończyły się odmową. Seria zapytań w firmach, których nie znasz, to sygnał ostrzegawczy.
  3. Dane osobowe. Adres, numer dokumentu, dane kontaktowe. Nieznany adres lub numer telefonu może wskazywać, że ktoś podawał twoje dane w cudzym wniosku.

Jeśli widzisz coś, czego nie rozumiesz, nie zakładaj od razu wyłudzenia. Czasem nazwa w raporcie różni się od marki, pod którą znasz firmę, a zakup na raty w sklepie widnieje jako kredyt w banku partnerskim. Zanim zgłosisz sprawę, sprawdź, czy nie chodzi o twoją własną umowę. Szczegółowy opis zawartości raportu znajdziesz w poradniku BIK - jakie dane widzi bank i jak sprawdzić raport?.

Uśmiechnięty mężczyzna po czterdziestce przy stole w jadalni przegląda wydrukowane dokumenty z kubkiem kawy w ręku

Znalazłeś obcy kredyt - co robić

Działaj szybko i dokumentuj każdy krok. Kolejność może wyglądać tak:

  1. Zastrzeż numer PESEL w aplikacji mObywatel lub w urzędzie gminy. Od 1 czerwca 2024 roku banki i firmy pożyczkowe muszą sprawdzać rejestr zastrzeżeń przed udzieleniem kredytu. Zastrzeżenie nie unieważnia długów zawartych wcześniej, ale utrudnia kolejne.
  2. Zgłoś utratę dowodu, jeśli dokument zginął. Unieważnij go w urzędzie gminy lub przez internet i zgłoś do systemu dokumentów zastrzeżonych w oddziale banku.
  3. Złóż zawiadomienie na policji lub w prokuraturze. Opisz, kiedy i jak dowiedziałeś się o kredycie. Kodeks karny penalizuje podszywanie się pod inną osobę i wykorzystywanie jej danych w celu wyrządzenia szkody, a samo wyłudzenie kredytu może być oszustwem.
  4. Napisz do instytucji, która udzieliła kredytu. Poinformuj, że nie zawierałeś umowy, dołącz kopię zawiadomienia i poproś o dokumenty: umowę, dane użyte przy weryfikacji, numer rachunku, na który wypłacono pieniądze.
  5. Poproś o korektę danych w BIK i biurach informacji gospodarczej. Wpisy zmienia instytucja, która je przekazała. Gdy uzna wyłudzenie, powinna zaktualizować lub usunąć dane.
  6. Zachowaj całą korespondencję i daty wysłania pism. Wysyłaj je w sposób, który pozwala udowodnić doręczenie.

Instytucja może poprosić o dodatkowe dokumenty, na przykład wzór podpisu lub potwierdzenie, że w dniu zawarcia umowy byłeś w innym miejscu. Przygotuj się na to, że wyjaśnianie sprawy potrwa.

Uwaga na nakaz zapłaty

Najpoważniejszy błąd to zignorowanie pisma z sądu. Jeśli wierzyciel złoży pozew, sąd może wydać nakaz zapłaty, na przykład w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Od nakazu przysługuje sprzeciw w terminie wskazanym w pouczeniu, zwykle dwóch tygodni od doręczenia. Jeśli go nie złożysz, nakaz się uprawomocni i może trafić do komornika.

W sprzeciwie wskaż, że nie zawierałeś umowy, i dołącz dowody: zawiadomienie o przestępstwie, korespondencję z wierzycielem, potwierdzenie zgłoszenia utraty dowodu. Przy sprawie sądowej warto skorzystać z pomocy prawnika. Bezpłatne porady oferują między innymi punkty nieodpłatnej pomocy prawnej i miejscy lub powiatowi rzecznicy konsumentów.

Zwróć uwagę na adres doręczeń. Pisma sądowe trafiają na adres wskazany przez wierzyciela. Jeśli przestępca podał inny adres, możesz dowiedzieć się o sprawie dopiero od komornika. W takiej sytuacji skonsultuj z prawnikiem możliwość podważenia doręczenia.

Nie tylko kredyt: konto i telefon na twoje dane

Kradzież tożsamości nie zawsze kończy się pożyczką. Przestępcy otwierają też rachunki bankowe na cudze dane i używają ich do przyjmowania pieniędzy z innych oszustw. Taka osoba może dowiedzieć się o sprawie od policji, która ustala właściciela konta, na które wpłynęły pieniądze ofiar. Zdarzają się też umowy na telefon z abonamentem albo zakupy na raty w sklepach elektronicznych.

Dlatego przy podejrzeniu wyłudzenia nie ograniczaj się do pytania o kredyty. W raporcie BIK sprawdź również rachunki i limity. Jeśli otrzymasz wezwanie od operatora lub sklepu, postępuj tak samo jak przy kredycie: zawiadomienie, pismo do firmy, prośba o dokumenty i korekta wpisów w biurach informacji gospodarczej. Od 1 czerwca 2024 roku banki sprawdzają rejestr zastrzeżeń PESEL także przed otwarciem rachunku, a operatorzy przed wydaniem duplikatu karty SIM.

Zastrzeżenie PESEL po fakcie a wcześniejsze długi

Zastrzeżenie numeru PESEL chroni na przyszłość. Jeśli bank udzieli kredytu, gdy numer był już zastrzeżony, nie może dochodzić spłaty od konsumenta ani sprzedać wierzytelności. Ten przepis nie działa jednak wstecz. Kredyt zawarty przed zastrzeżeniem trzeba wyjaśniać na zasadach ogólnych: instytucja musi wykazać, że zawarła umowę z tobą, a ty przedstawiasz dowody, że tego nie zrobiłeś.

W mObywatelu możesz sprawdzić historię swojego numeru, w tym to, które instytucje weryfikowały go w rejestrze. Sprawdzenie przez nieznaną firmę po zastrzeżeniu może oznaczać, że ktoś nadal próbuje użyć twoich danych.

Jak sprawdzać się regularnie

Jednorazowa kontrola to za mało. Wyłudzenia zdarzają się miesiące po wycieku danych. Prosty plan:

  • co 6 miesięcy pobierz bezpłatną kopię danych z BIK i raport o sobie z wybranego biura informacji gospodarczej,
  • po każdym incydencie, jak zgubiony dowód czy informacja o wycieku danych z firmy, sprawdź się od razu,
  • przed dużym wnioskiem kredytowym, żeby nie dowiedzieć się o problemie od doradcy,
  • rozważ usługę alertów, która wysyła powiadomienie, gdy ktoś złoży wniosek kredytowy na twoje dane. Taką usługę oferuje między innymi BIK. Jest płatna, więc oceń, czy jej koszt odpowiada twojemu ryzyku.

Dobrym nawykiem jest też ograniczenie przesyłania skanów dowodu. Jeśli firma prosi o kopię dokumentu, zapytaj, czy jest to konieczne, i zasłoń dane, których nie potrzebuje, o ile przepisy na to pozwalają.

Najczęstsze pytania

Jak sprawdzić za darmo, czy ktoś wziął kredyt na moje dane?

Złóż w BIK wniosek o kopię danych na podstawie art. 15 RODO, która jest bezpłatna raz na 6 miesięcy. Sprawdź też bezpłatny raport o sobie w biurach informacji gospodarczej, takich jak BIG InfoMonitor, KRD i ERIF.

Czy raport BIK pokaże wszystkie kredyty?

Nie wszystkie. BIK gromadzi dane od banków, SKOK-ów i firm pożyczkowych, które z nim współpracują. Część pożyczkodawców nie przekazuje danych do BIK, a zaległości zgłasza tylko do biur informacji gospodarczej.

Czy muszę spłacać kredyt, którego nie zaciągnąłem?

Umowa zawarta przez oszusta nie wiąże cię, ale trzeba to wykazać. Zgłoś sprawę na policję i do instytucji, a w razie pozwu złóż sprzeciw w terminie. Jeśli numer PESEL był w dniu umowy zastrzeżony, bank nie może dochodzić spłaty od ciebie.

Kto poprawia błędne wpisy w BIK po wyłudzeniu?

Instytucja, która przekazała dane. Gdy uzna, że umowę zawarł oszust, powinna zaktualizować lub usunąć informacje. Zgłoszenie wysyłasz przede wszystkim do niej, nie do samego BIK.

Co zrobić po otrzymaniu nakazu zapłaty za obcy kredyt?

Nie ignoruj go. Złóż sprzeciw w terminie wskazanym w pouczeniu, zwykle dwóch tygodni od doręczenia, i dołącz dowody wyłudzenia. Warto skonsultować sprawę z prawnikiem lub rzecznikiem konsumentów.

Źródła

Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi indywidualnej rekomendacji finansowej ani obietnicy uzyskania kredytu.